بازگشت   پی سی سیتی > ادب فرهنگ و تاریخ > شعر و ادبیات > زبان ادب و فرهنگ کردی

زبان ادب و فرهنگ کردی مسائل مربوط به زبان و ادبیات و فرهنگ کردی از قبیل شعر داستان نوشته نقد بیوگرافی و .... kurdish culture

پاسخ
 
ابزارهای موضوع نحوه نمایش
  #81  
قدیمی 06-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


سواره‌


- سواره‌ کوڕی ئه‌حمه‌د ئاغای ئیلخانیزاده‌یه‌‌.- له‌ساڵی 1937 دا له‌گوندی تورجان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌دایکبووه‌.- له‌زانکۆی تاران کۆلیجی مافی خوێندووه‌.- سواره ‌له ‌ژیانیدا زۆر ناخۆشی و نه‌هامه‌تی دیوه ‌و خۆی ده‌ڵێت: په‌ژاره‌و مه‌ینه‌ت و ده‌رد و نه‌هاتی هه‌موو هاتن ، ئه‌جه‌ل هه‌ر تۆ نه‌هاتی!- له‌ساڵی 1975 دا له‌ته‌مه‌نی سی و هه‌شت ساڵیدا به‌ڕووداوی ئۆتۆمۆبیل کۆچی دوایی ده‌کات و له‌ته‌مه‌نێکی زۆر کورتدا ماڵئاوایی له‌ژیان ده‌کات.

شار
گوڵم!
دڵم پڕه‌له‌ده‌رد و کوڵ
ئه‌ڵێم بڕۆم له‌شاره‌که‌ت
ئه‌ڵێم به‌جامێ ئاوی کانیاوی دێیه‌که‌م
عیلاجی که‌م کوڵی دڵی پڕم، له‌ده‌ردی ئینتیزاره‌که‌ت
وه‌ڕه‌ز بوو گیانی من له‌شار و هاڕه‌هاڕی ئه‌و
له‌ڕۆژی چڵکنی نه‌خۆش و تاو و یاوی شه‌و
ئه‌ڵێم بڕۆم له‌شاره‌که‌ت
له‌شاری چاو له‌به‌ر چرای نیئۆن شه‌واره‌که‌ت
بڕۆمه‌دێ که‌مانگه‌شه‌و بزێته‌ناو بزه‌م
چلۆن بژیم له‌شاره‌که‌ت
که‌پڕ به‌دڵ دژی گزه‌م!؟
له‌شاره‌که‌ت که‌ڕه‌مزی ئاسن و مناره‌یه‌
مه‌لی ئه‌وین غه‌واره‌یه
ئه‌ڵێی له‌ده‌وری ده‌ست و پێم
ئه‌وه‌ی که ‌تیل و تان و ڕایه‌ڵه ‌، که‌له‌پچه‌یه‌
‌ئه‌وه‌ی که ‌په‌یکه‌ر میسالی داوه‌ڵه
ئه‌وه‌ی که‌داره‌تێله‌، مه‌زهه‌ری قه‌ناره‌یه
له‌شاره‌که‌ت که‌مه‌ندی دووکه‌ڵه‌
که ‌دێته‌ده‌ر له‌ماڵی ده‌وڵه‌مه‌ند
وه‌تیشکی بێگوناهی خۆره‌تاو ئه‌خاته ‌به‌ند
له‌هه‌ر شه‌قام و کوچه‌یه‌ک شه‌پۆڕی شینه‌
دێ به‌ره‌و دڵم
ده‌ستی گه‌رمی ئاشنا نییه‌ که ‌ئه‌یگوشم
ده‌ستی چێوییه‌
له‌شاره‌که‌ت زه‌لیله‌ شێر ،
باوی ڕێوییه‌
به‌هه‌ر نیگایه‌ک و په‌تایه‌که‌
ئه‌ڵێم بڕۆم له‌شاره‌که‌ت
گوڵم هه‌رێمی زۆنگ و زه‌ل
چلۆن ئه‌بێته ‌جاڕه‌گوڵ
له‌شاری تۆ ، له‌بانی عه‌رشه ‌قۆنده‌ره‌ی دڕاو
شاره‌که‌ت
ئاسکه ‌جوانه‌که‌م!
ته‌سکه‌بۆ ئه‌وین و بۆ خه‌فه‌ت هه‌راو
کێ له‌شاری تۆ ، له‌شاری قاتلی هه‌ژار،
گۆێ ئه‌داته‌ ئایه‌تی په‌ڕاوی دڵ!
منێ که ‌گۆجی تاوی گه‌رمی به‌ر ده‌واره‌که‌ی عه‌شیره‌تم
به‌ داره‌ته‌رمی کوچه ‌ته‌نگه‌کانی شاره‌که‌ت
ڕانه‌هاتووه ‌له‌شم‌
بناری پڕ به‌هاری دێ
ڕه‌نگی سوور و شین ئه‌دا
له‌شیعر و عاتیفه‌ی گه‌شم
ئه‌ڵێم بڕۆم له‌شاره‌که‌ت گوڵم
پاسخ با نقل قول
جای تبلیغات شما اینجا خالیست با ما تماس بگیرید




  #82  
قدیمی 06-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض

جگه‌رخوێن


- جگه‌رخوێن ناوی ( شێخ مووس ) ه
- له‌ساڵی
1903 ی زاینیدا له‌ گوندێکی بچووک
له‌نزیک شاری ماردین له‌ باکووری کوردستان له‌دایکبووه‌.

- جگه‌رخوێن له‌ته‌مه‌نی ده‌ساڵیدا ده‌ستی به‌کارکردووه‌، له‌ته‌مه‌نی هه‌ژده‌ ساڵیدا ده‌ستی به‌ خوێندن کردووه‌. ئه‌و کاتانه ‌هێشتا زمانی کوردی قه‌ده‌غه ‌نه‌کرابوو. له‌به‌رئه‌وه‌ جگه‌رخوێن به‌ کوردی ده‌خوێنێ و فێری خوێندن و نووسینی زمانی کوردی ده‌بێت.

- له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌که‌ی شێخ سه‌عید، جگه‌رخوێن به‌ره‌و کوردستانی به‌شی سوریا هه‌ڵدێ.

یه‌که‌م دیوانی جگه‌رخوێن له‌سوریا چاپده‌کرێت.

جگه‌رخوێن هه‌شت تا نۆ دیوانی شیعر و

کورته‌چیرۆکی له‌عیراق و لوبنان بڵاوکردۆته‌وه‌.

ساڵی
1979 له‌ته‌مه‌نی حه‌فتاوشه‌ش ساڵیدا له
‌وڵاتی سوید ده‌بێته ‌په‌نابه‌ر. جگه‌رخوێنی نه‌مر

له‌نووسین و خزمه‌تکردنی زمان و ئه‌ده‌بی

کوردی کۆڵنادات،

چوار دیوانی شیعر و مێژووی کوردستانی له‌

سوید چاپکراوه ‌و بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

ڕێکه‌وتی
22 ی ئۆکتۆبه‌ری ساڵی 1984 دڵی
گه‌وره‌ی جگه‌رخوێن له ‌لێدان ده‌که‌وێت.


شام شه‌کره‌، وڵات شیرینتره

وڵاتی من تووی بوکا جیهانی

هه‌می باغ و به‌هه‌شت و مێرگ و کانی


شه‌پال و شه‌نگ و سوخ و ناز و گه‌وری

گه‌له‌ک شیرین و ڕند و پڕ جوانی


سه‌رێ تاجا سه‌لاحه‌دینێ کوردی

ئه‌نی ڕۆژا دبو ڕجا ئاسمانێ


دوو بورهێن ته‌کڤانی ڕۆسته‌مێ زاڵ

دوو زولفین ته‌ژ تیرین قه‌هره‌مانی

پاسخ با نقل قول
  #83  
قدیمی 06-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


پیره‌مێرد


پیره‌مێرد
- پیره‌مێرد ناوی تۆفیق مه‌حموده‌.
- له‌ساڵی 1867دا له‌شاری سلێمانی له‌باشووری کوردستان له‌دایکبووه‌.

- له‌ساڵی 1898 دا چووه ‌بۆ تورکیا و له ‌ئه‌سته‌مبوڵ بڕوانامه‌ی یاساناسی وه‌رگرتووه‌.

- له‌ساڵی 1920 دا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌بۆ کوردستان و نازناوی پیره‌مێرد له‌‌خۆی ده‌نێ‌.

- له‌شاری سلێمانی ڕۆژنامه‌ی ژیان و ژین ده‌رده‌کات.

- له‌ساڵی 1950 دا له‌ته‌مه‌نی هه‌شتاوسێ ساڵیدا کۆچی دوایی کردووه‌.

- به‌رهه‌مه‌کانی پیره‌مێرد: دیوانێکی گه‌وره‌ی شیعر، دوو کتێبی چیرۆک و چه‌ند کتێبێکی وه‌رگێڕاوه‌.

- شیعری نه‌ورۆزی نووسیوه‌.

- پیره‌مێرد نزیکه‌ی 6448 په‌ندی پێشینانی

کردووه ‌به ‌شیعر.

ئه‌گه‌ر تۆ باوکی خۆتت خۆش ئه‌وێ

جوێن مه‌ده‌، نه‌وه‌ک جوێنی به‌رکه‌وێ

**********

گوێی ڕاستت سووک بێ بۆ چاکه‌بیستن

گوێی چه‌پت که‌ڕ بێ له‌فیت هه‌ڵبه‌ستن

قسه‌ی چاک ده‌گمه‌ن ده‌گاته ‌جێی خۆی

واته‌ی به‌د زۆر که‌س پۆسته‌‌چییه ‌بۆی.

**********‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎

به‌تیله‌ی چاوێ ده‌ردمان ده‌رمان که ‌

گه‌ر هیچی ترمان لێت ویست ده‌رمان که



نه‌ورۆز

ئه‌م ڕۆژی ساڵی تازه‌یه ‌نه‌ورۆزه‌ هاته‌وه ‌

جه‌ژنێکی کۆنی کورده‌ به‌خۆشی و به‌هاته‌وه ‌

چه‌ند ساڵ گۆڵی هیوای ئێمه‌ پێ په‌ست بوو تاکو پار

هه‌ر خوێنی لاوه‌کان بوو گوڵی ئاڵی نه‌وبه‌هار

ئه‌و ڕه‌نگه ‌سووره‌ بوو که ‌له‌ ئاسۆی بڵندی کورد

مژده‌ی به‌یانی بۆ گه‌لی دوور و نزیک ئه‌برد

نه‌ورۆز بوو ئاگرێکی وه‌های خسته ‌جه‌رگه‌وه ‌

لاوان به‌عه‌شق ئه‌چوون به‌ به‌ره‌وپیری مه‌رگه‌وه ‌

ئه‌وا ڕۆژ هه‌ڵات، له‌به‌نده‌نی به‌رزی وڵاته‌وه ‌

خوێنی شه‌هیده ‌ڕه‌نگی شه‌فه‌ق شه‌وق ئه‌داته‌وه ‌

تا ئێسته ‌ڕووی نه‌داوه ‌له‌ ته‌ئریخی میلله‌تا

قه‌لغانی گولله‌ سنگی کچان بێ له‌ هه‌ڵمه‌تا

پێی ناوێ بۆ شه‌هیدی وه‌ته‌ن شیوه‌ن و گرین

نامرن ئه‌وانه‌ وا له‌ دڵی میلله‌تا ئه‌ژین.





پاسخ با نقل قول
  #84  
قدیمی 06-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


گۆران



- گۆران ناوی عه‌بدوڵڵا کوڕی سڵێمان به‌گه‌.

- له‌ساڵی 1904 دا له‌شاری هه‌ڵه‌بجه‌له‌

باشووری کوردستان له‌دایکبووه‌.

- گۆران وه‌ک مامۆستا له‌ ناوچه‌ی

هه‌ڵه‌بجه‌و هه‌ورامان کاریکردووه‌.

- (ساڵی 1952/1954) سه‌رنووسه‌ری ڕۆژنامه‌ی ژین و(ساڵی 1959) سه‌رنووسه‌ری

ڕۆژنامه‌ی به‌یان بووه‌.

- له‌ساڵی 1960 دا ده‌بێته ‌مامۆستا له‌ کۆلێژی ئاداب به‌شی کوردی له ‌زانکۆی به‌غدا.

- له‌ساڵی 1962دا به ‌نه‌خۆشی شێربه‌نجه‌

کۆچی دوایی ده‌کات.

- هه‌ستی ناسک و جوانی ئافره‌ت و سروشتی کوردستان کاریگه‌ریی و ڕه‌نگدانه‌وه‌ی زۆری له‌سه‌ر ‌شیعر و به‌رهه‌مه‌کانی داناوه‌.

دیمه‌نی ڕێگاو بان

کۆمه‌ڵه‌ شاخێک سه‌خت و گه‌ردن که‌ش ،

ئاسمانی شینی گرتۆته‌ باوه‌ش ،

سه‌رپۆشی لووتکه‌ی به‌فری زۆر سپی ،

به‌دارستان ڕه‌ش ناو دۆڵی کپی ...

جۆگه‌ی ئاوه‌کان تیایا قه‌تیس ماو :

هه‌ر ئه‌ڕۆن ناکه‌ن پێچی شاخ ته‌واو .

هاوارو هاژه‌ی که‌ف چه‌ڕینی چه‌م

بۆ ته‌نیایی شه‌و لایه‌لایه‌ی خه‌م !

تووله‌ڕێی باریک ، تووناوتوون پشکن

ڕێبوار ئه‌خاته ‌ئه‌ندێشه‌ی بێ بن ...

ناو ڕێگا ته‌ق ته‌ق ، لاڕێ به‌ردی زل

که‌هێشتا گه‌ردوون پێی نه‌داوه ‌تل !

گا سه‌ره‌و ژووره‌، گا سه‌ره‌و خواره‌

تاڵی و شیرینیی دنیای ڕێبواره‌! ....



پایز

پایز ! پایز !

بووکی پرچ زه‌رد ،

من مات ، تۆ زیز :

هه‌ردوو هاوده‌رد !



من فرمێسکم ، تۆ بارانت ،

من هه‌ناسه‌م ، تۆ بای ساردت ،

من خه‌م ، تۆ هه‌وری گریانت ..

دوایی نایه‌: دادم ، دادت ،

پایز ! پایز !



پایز ! پایز !

شان و مل ڕووت ،

من مات تۆ زیز ،

هه‌ردوکمان جووت

هه‌رچه‌ند گوڵ سیس ئه‌بێ بگرین ،

ئاڵتوونی دار ئه‌ڕژێ بگرین ،

بگرین .. بگرین .. چاومان نه‌سڕین ،

هه‌رگیز ، هه‌رگیز ،

پایز ! پایز !
پاسخ با نقل قول
کاربران زیر از behnam5555 به خاطر پست مفیدش تشکر کرده اند :
  #85  
قدیمی 09-01-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


ژیان نامه‌ی‌ ڕه‌شاد موفتی نووسه‌ر و شاعیر

شاعیرو زانای ئایینی كورد و كه‌سایه‌تی ناودار و كوردستان قازی ڕه‌شاد موفتی،كوڕی محه‌مه‌د موفتی كوڕی مه‌لا عوسمان، كوڕی مه‌لا ئه‌بوبكر ئه‌فه‌ندی،ناسراو به "كچوك مه‌لا" یه و، له‌ساڵی 1915دا له بنه‌ماڵه‌یه‌كی ناوداری ئایینی له قه‌ڵای دێرینی هه‌ولێر چاوی ژیانی هه‌ڵهێناوه.

له‌ته‌مه‌نی حه‌وت ساڵاندا خراو‌‌ه‌ته به‌رخوێندن و له قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی هه‌ولێرتا پۆلی شه‌شه‌می خوێندووه ، دوایی‌ له مزگه‌وتی گه‌وره‌ی قه‌ڵات لای باوكی وانه‌ی " نه‌حوو و سه‌رف مه‌نتیق و به‌یان و ڕه‌وان بێژی و فێقه وئووسووڵ و ته‌فسیری خوێندنه‌ووه ، ڕه‌شاد موفتی، له‌ساڵی 1934 چووه‌ته میسرو دووساڵ له ئه‌زهه‌ر خوێندوویه‌تی و بڕوانامه‌ی ئه‌هلیه‌تی وه‌رگرتووه ،له‌ساڵی 1936 گه‌ڕاو‌ه‌ته‌وه هه‌ولێر و خوێندنی ئاینی له‌لای محه‌مه‌دئه‌فه‌ندی موفتی باوكی ته‌واو كردووه و مۆڵه‌تی زانستی لێوه‌ر گرتووه.
ڕه‌شادئه‌فه‌ندی له زنجیره‌كانی‌ وانه وتنه‌وه ی‌ "مه‌لا ئه‌فه‌ندی"ی ئامۆزای باوكیدا ئاماده بووه و سوودێكی زۆری لێ وه‌رگرتووه ، له ساڵی 1944 كاری وانه گوتنه‌وه‌ی پێش نوێژی و وتاری نوێژی هه‌ینی مزگه‌وتی گه‌وره‌ی قه‌ڵایپێ سپێردراوه ، له‌پاش ئه‌م ئه‌ركه ئاینیانه‌ش له‌ساڵی 1956 كراوه به قازی دادگای كه‌ركووك و له ساڵی 1957 بۆ شاری سلێمانی گوێزراوه‌ته‌وه، له‌هه‌مان ساڵیشدا گوێزراوه‌ته‌وه بۆ دادگای شه‌رعی هه‌ولێر و دوای بیست و یه‌ك ساڵ خزمه‌تی شه‌ریعه‌ت، له‌ساڵی 1978 خانه‌نشین كرا.


ویرایش توسط behnam5555 : 09-01-2011 در ساعت 07:08 PM
پاسخ با نقل قول
  #86  
قدیمی 10-21-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض

روايتي ديگر از ماموستا هه ژار نامدار....
استاد هه ژار بزرگ مرد کرد

عبدالرحمن شرفکندی فرزند ملا محمد بور به سال 1922 در شهر مهاباد چشم به جهان گشود. سال تولد عبدالرحمان مصادف است با حمله ی شکاک ها به رهبری اسماعیل آقای سمکو . در جریان حمله ی شکاک ها به مهاباد هر آنچه را که می توانستند مخفی کنند شکاک ها به غارت بردند . پدر عبدالرحمن به واسطه ی دوستی که با یکی از رهبران شکاک ها داشت مطمئن بود که هیچ بر سر اموالش نخواهد آمد . ولی اینچنین نشد و حتی دوستی با ملا محمد هم نتوانست مانع غارت امالش گردد . ملا محمد آنچه را که طی سالیان زیاد با مشقت به دست آورده بود در چشم به هم زدنی از دست رفت ولی باز هم چون خانواده اش سالم بودند اخمی به ابرو نیاورد و همچنان خدا را سپاسگزار بود.
مادر عبدالرحمن در سن 17 سالگی به علت مریضی فوت می کند و کودک دو ساله اش را تنها می گذارد . عبدالرحمن را برای نگه داری نزد خانمی به نام خاتون شرافت می فرستند . مدتی را نزد وی به سر می برد . پس از وی دو سال دیگر نزد دایه ای دیگر به نام رقیه خاتون فرستاده می شود . پس از چند سال ملا محمد- پدر عبدالرحمن – بار دیگر ازدواج می کند و پسرش را نزد خود باز می گرداند .
در هفت سالگی نزد پدرش به فراگیری علوم اسلامی و قرآن می پردازد ولی آنچنان که خود می گوید در تنبلی و کند ذهنی یکه سوار میدان بوده و هر چه بیشتر آموزش می دید کمتر فرا می گرفت . سرانجام پدرش وی را به حجره ی میرزایی به نام ملا عبدالرحمن می فرستد تا بلکه در آنجا چیزی یاد بگیرد و آرزوی پدرش را که ملا شدن بود تحقق بخشد.
پس از اتمام مکتب به حجره ی یکی از مساجد فرستاده می شود . در آن حجره با یکی از دوستان بسیار نزدیکش به نام عبدالرحمن پسر صوفی مینه که بعدها به ذبیحی مشهور گشت آشنا شد.
رژیم پهلوی در آن دوران اصرار داشت گه همه ی مردم لباس یکدست بپوشند و به سبک و سیاق اروپایی رفتار کنند . ابتدا مردم را با کتک و توهین و زندان وادار ساختند به طوری که حتی روستائیان با همان لباس کردی راهی شهر می شدند . در نزدیکی های شهر از داخل خورجین الاغشان کلاه پهلویشان را دراورده و تا زمانی که در شهر کارشان به اتمام می رسید آن را تر سر داشتند.
رو حانیون و آخوند ها نیز از این قاعده مستثنی نبودند ، ولی مخالفت آنها بسیار جدی تر و سرسختانه تر بود به گونه ای که بعضی ها کتک و حتی مرگ را به جان می خریدند ولی حاضر به برسر نهادن کلاه پهلوی نبودند . همین سختگیری ها جهت تغییر لباس روحانیون موجب گشت که هژار و ذبیحی و هم شاگردان دیگرش و نیز معلمانش به خانقاه شیخ برهان واقع در شرفکند کوچ کنند و در این خانقاه بود که عبدالرحمن با یار شاطر دیگرش محمد امین شیخ الاسلامی مشهور به هیمن آشنا شد . پس از بازگشت از خانقاه عازم پسوه می شود و در آنجا مشغول تحصیل می گردد.
در واقع در آنجا تحصیلش را آغاز می کند و به فراگیری علوم می پردازد.
سال 1937 سیل عظیمی شهر مهاباد را فرامی گیرد و بسیاری از خانه ها را ویران و حتی چند نفری را هم با خود می برد .
عبدالرحمن پس از شنیدن این خبر به مهاباد باز می گردد و می بیند که پدرش مفلوک تر و بینواتر از پیش گشته و هر چه داشته اند سیل همه را با خود برده است . لذا از تحصیل دست کشیده و به همراه پدر و خانواده اش به روستای ترغه در نزذیکی شهر بوکان باز می گردند . پدرش در ترغه چند پارچه زمین کشاورزی داشته و روی همان اراضی به کشاورزی می پردازند . پس از وفات پدرش مسئولیت مراقبت از برادر و خواهرهایش به عهده ی وی می افتد و با کارگری و کشاورزی و خرید و فروش و معامله روزگار می گذرانند.
پس از روی کار آمدن رژیم پهلوی روش حکومتی که در سلطنت قاجار اعمال می شد ، تغییر کرد و یک نوع سیستم مرکزمدار برقرار شد . در سلطنت قاجار تمام استانها در ایران تقریبا خودمختار بودند و می توانستند امور داخلی خود را اداره کنند . ولی در رژیم پهلوی با ایجاد سیستم جدید آموزشی و نیز مرکز محوری ، تمام برنامه های آموزشی از تهران به استانها ارسال می شد و نیز اداره ی امور استان ها نیز مستقیما از طرف عواملی که ز تهران روانه می شدند انجام می گشت . رضاشاه پهلوی که داعیه ی نوعی پان ایرانی هم داشت ، وجود هیچ ملیت تاخت (با اجازه فضولی می کنم ولی رضا شاه غلط کرده هیچ قومی تو ایران اندازه ی قوم کرد ایرانی الاصل نیست و قوم آریایی یکی از بخش های مهمش که قابل انکار نیستند کردها بودند) و اجازه نمی داد هیچ زبانی بجز فارسی در ایران تدریس و با آن مکاتبه گردد. همین خود موجب گردید که جنبش های ناسیونالیستی با شدت بیشتری در کردستان ایران نیز رشد یابند.
اولین اقدامی که ناسیونالیست های کرد در جهت مخالفت با رژیم انجام می دادند فراگیری و آموزش زبان و ادبیات کردی بود . به همین جهت عبدالرحمن و ذبیحی و هیمن ابتدا به طور کاملا پنهانی به فراگیری ادبیات کردی پرداختند . سپس عبدالرحمن خود شروع به سرودن اشعار کردی نمود .
به سال 1942 عبدالرحمن به واسطه ی ذبیحی با نهضتی سری در مهاباد آشنا شد و به عنوان یکی از اولین اعضای این جنبش به فعالیت پرداخت ، و نیز تخلص "هه ژار" را برای خود برگزید . این جنبش که در آن روزگار خفقان به وجود آمده بود جنبشی بود به نام "جمعیت تجدید حیات کرد " (کومه له ی ژیانه وه ی کرد) "ژ.ک" کار این جمعیت کمک به فقرا و بینوایان مهاباد ، آموزش زبان کردی ، تزریق تفکر ناسیونالیستی کردی در میان توده ها و تلاش در جهت آزادی از یوغ رضاشاه بود.
پس از شکست ایران در شهریور 1320 و تسلط نیروهای روسیه و انگلیس ، ژ.ک فرصتی یافت تا علنا موجودیت خود را اعلان و به آشکارا به فعالیت بپردازد . به همین جهت قاضی محمد یکی از افراد سرشناس و از خانواده ای اصیل مهابادی را برای رهبری و جنبش انتخاب کردند و به پیشنهاد قاضی نام ژ.ک به حزب دمکرات کردستان ایران تغییر دادند.
پس از استقرار جمهوری مهاباد هه ژار به فعالیت هایش در دامنه ی بیشتری زد و به نوشتن مقاله و سرود اشعار انقلابی در روزنامه و نیز در مرکز روابط ایران و روسیه به فعالیت پرداخت .
پس از شکست جمهوری مهاباد ، هه ژار به کردستان عراق فرار کرد . در بغداد در شرایط بسیار سخت و طاقت فرسا به کار پرداخت . پس از مدتی در بغداد شناسایی می شود و ناچار در سوریه نزد خانواده ی حاجو ساکن می شود . همزمان با بازگشت ملا مصطفی بارزانی از اتحاد جماهیر شوروی ، هه ژار نیز نیز به عراق باز می گردد . ضمنا مدتی را به علت مریضی در بیمارستان "بنحس" در لبنان بستری می باشد پس از بازگشت به عراق بار دیگر به علت مریضی از طریق ملا مصطفی روانه ی مسکو می شود و حدود یک سال را انجا نیز بستری بوده است.
حدود 30 سال را در غربت و آوارگی به سر می برد . به همراه بارزانی چندین سال را در کوه های کردستان به مبارزه با دولت بغداد می پردازد . سرانجام در 1975 پس از شکست ملا مصطفی به همراه بارزانی به ایران می اید و دولت شاه به وی امان نامه می دهد.
پس از بازگشت به ایران در کرج ساکن و به تالیف و ترجمه مشغول می شود . بی گمان این سالهای اقامت در کرج از پربارترین سالهای زندگی هه ژار به شمار می آید.

وی ابتدا در مرکز پژوهش های ایران زمین – به فعالیت های فرهنگی ، به فعالیت می پردازد و کتاب "قانون" ابوعلی سینا (کتابی که پس از هزار سال ترجمه شد) را به فارسی ترجمه می کند.

پس از انقلاب 1357 در انتشارات سروش مشغول به کار می شود . سر انجام نیز در گوهردشت کرج به جان آفرین تسلیم و به سرای جاوید شتافت.

از جمله اثار استاد هه ژار می توان به کتب زیر اشاره کرد:

1- فرهنگ لغت فارسی – کردی (هیچگاه چاپ نشد).
2- فرهنگ لغت کردی-کردی-فارسی ،تحت عنوان هنبانه بورینه.
3- ترجمه ی چهار اثر از دکتر علی شریعتی به نامهای " دایه ، باوه کی خراوه؟" "ئاری برا وا رابرا" "یه ک له په نای خال و سفری بی برانه وه" "عیرفان ، به رانبه ری ،ئازادی".
4- تاریخ اردلان (تالیف و ترجمه).
5- ترجمه ی قرآن به کردی.
6- ئاله کوک (مجموعه ی اشعار).
7- منظومه ی "سه ره مهر و لاسایی سه گ و مانگه شه و".
8- ترجمه ی مم و زین احمد خانی از کردی کرمانجی شمال به "سورانی".
9- تاریخ سلیمانیه (ترجمه از عربی به فارسی).
10- تر جمه ی روابط فرهنگی ایران و مصر (از عربی به فارسی).
11- هوزی له بیر کراوی گاوان ( ترجمه از عربی به کردی).
12- ترجمه ی شرفنامه ، تاریخ کرد و کردستان از عربی و فارسی به کردی .
13- شرح دیوان ملای جزیری.
14- آثار "البلاد و اخبار العباد" ( ترجمه از عربی به فارسی).
15- هه ژار بو کوردستان (دیوان اشعار).
16- ترجمه ی رباعیات خیام به کردی.
17- کتاب شعری برای کودکان به نام " پینج ئه نگوست ده بنه یه ک مست"
18- اتو بیوگرافی تحت عنوان "چیشتی مجیور".

منبع(کتاب شعرای نامدار کرد)

پاسخ با نقل قول
  #87  
قدیمی 10-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض

حاجی قادری کۆیی


"نالی"له ناو قه سیده دا
بۆجوانی و راستی ئه گه را.
"مه حوی"له ناو سری خوداو.
به ڵام"حاجی"له سه ر ئه رزو
له ناو دڵی ئه م خه ڵکه دا
بۆی ئه گه را!
( شێرکۆبێکه س)

وه باشم زانی باسێک له شاعێرێک بکه م که نه یارانی کورد ئیستایش چاویان رووبه رووی په یکه رو کۆته ڵی تاشراویشی هه ڵنایێ ،ئه و شاعیره ی که مامۆستا "هیمن" شاعیری نه ته وه یی کورد کرنۆش بردن له به رابه ریا به فه خر و شانازی ئه زانێت:
سه ری ته عزیم له به ر تۆ دانه واندن فه خره بۆ "هێمن"

بژی (حاجی)که کێوی هیممه تت سه د هێنده ی ئه لوه نده
..
به ڵێ حاجی قادری کۆیی شاعێر، شاعیری زانا وناسک خه یاڵ و ئازادیخوازونیشتمان په روه ر و بیربڵاورووناک بیرو بلیمه تی شۆره سواری مه یدانی نه ته وایه تی کورد، ئه وشاعیره مه زنه ی که له لای کفربووه که ،که سێک کورد بێت و نووسین بزانێت کوردی نه نوسێت.
بۆ وێنه چاووت له و شێعره ی بێت که چۆن دوای نوسینی کتێبی شه رع و وه عظه که ی (کاک ئه حمه دی شێخ)که به زبانی فارسی ده ری کرد،چۆن ئه یداته به رپلارو تانه و به ته شه ره و پی ئه ڵێت:
وه ک مریشک که به ختی نه یهێنێ بێتو جوجکه ی مراوی هه ڵێنێ
هه ر بگاته که ناری جۆگه له یه ک نایه ته شوێنی،بمرێ،جوجه ڵێک
ئه م له وشکانی ئه و له ناو ئاوه تێ ده گا قوون درانی پێ ماوه
حاجی ئه و شاعیره ی که رێزی تایبه ت له هۆنراوه کانییا ئه بینی به رانبه ر به زانا و نوسه ر وبیت بێژانی کورد،هه روه ها به دڵ فۆلکلۆری پێشینیانی خۆی خۆش ویستووه و نرخێکی تایبه تی داوه به ئه ده بی فۆلکلۆرو پاراستنی.
"شه هسه واری به لاغه تی کوردان
یه ککه تازی فه ساحه تی(بابان)
مه سته فا ته خه للوسی کوردی
غه زه لی کرده به ربوتی کوردی
ناوی ساحێبقرانی خاسی ئه وه
چونکه له م عه رسه ئه سپی ئه و به ده وه
ئه و که نۆشی شه رابه کی تاڵی
(نالی)له و عه رسه دا بووه (تالی)
(نالی)ئوستاده که ی گه لێ چابوو
خزری ئابی حه یاتی مه عنا بوو
یان
(مه لکه قۆر)و(حیماری)و(کیسه شکه ل)
(قس من اسمائهم ولا تساءل)
شێعریان جوانه به س نی یه کوردن
گه رچی به د ناون وگه لێ ووردن
به فیدایان ده که م سه د وه ک (ئیبنویه مین)
چونکه ده ربه ستی غیره تی کوردین
یان
دوو عه لین شاعێرن وه ک حه سان
به رده شان و حه ریره مه سکه نیان"
زۆرجار هێرش ده باته سه ر ئه و کۆنه په رستانه ی به ناوو خوێنده وار که وا هونه رمه نده نه خوێندوار و بێت بیژه کانیان لا سووکه:
"ئێسته مه علوومی بوو هه موو میلله ت
ئه ی مه لای ده رس و موفتی ئوممه ت
ئیمه بێ غیره تین و بێ عارین
ئه وی نه ی خوێندوه له مه عارین"
حاجی ئه و شاعێره ی که ویستوویه تی شۆرشێکی قووڵی سیاسی و کۆمه ڵایه تی و ئابووری وفه رهه نگی له ووڵاته که ی به رپاکا.داخوازی ئه وه بووه که نه ته وه که ی له ژێر ده ستی وهه ژاری و نه داری و کۆیله یه تی و نه زانی و نه خوێندواری رزگار بکات.
"هه ر کورده له به ینی کوللی میلله ت
بێ به هره له خوێندن و کیتابه ت
بێگانه به ته رجمه ی زوبانی
ئه سراری کتێبی خه ڵقی زانی
یان
میلله تی بێ کتێب و بێ نووسین
غه یری کوردان نییه له رووی زه مین
یان
تا رێک نه که ون قه بیلی ئه کراد
هه ر وا ده بنه خرابه ئاباد
ئه نواعی میلله ل له گه وره تا چووک
خه مڵیوه مه مالیکی وه کو بووک
یه ک به رگ و یه ک زوبان و یه ک ره نگ
بێ غه یبه ت و عه یب و و عارو بێ ده نگ
دنیا به تران ده خۆن و ده یده ن
هه ر چۆن مه رامیانه ده یکه ن
هه رکورد ن ئه گه رچی پاکی مه ردان
پاماڵی زه مانه مه حوی کردن"
حاجی ئه و شاعێره ی که "به پێی قۆناغی و سه رده می سه رهه ڵدانی هه ر خۆی له ناو سنوور و بازنه ی قوتابخانه ی شێعری یه که ی نالی و سالم و کوردی دا ده دۆزێته وه"به ڵام له دواییدا ئاڵ و گۆری به سه ر شێعره کانیا دێنێت و خۆی رێچکه یه کی نوێی له ناوه رۆکی شێعرا ده گرێته به ر.ئه و کاره ی حاجی بوو به ریێبازێکی تازه له دونیای شێعری کوردیدا.
حاجی ئه و شاعێره ی که به گیان و دڵ ،خاک و میلله ته که ی خوش ویستووه.شاره زای مێژوو وجوغرافیای ووڵاته که ی بووه و هه ستی به هه ژاری و ده ربه ده ری ژێرچه پوکی کورد کردووه.
حاجی خۆی له گۆمه ڵگا دوور نه خستووه ته وه و باشی ناسیوون .وه ک پزیشکیکی باش ده رمانی بۆدۆزێوه ته وه.
حاجی ئه و شاعێره ی که باش ئاگاداری ئه وه بووه که به ناوی ئیسلام عوسمانییه کان که هاو په یمانی ئاڵمانن،چۆن مه لا و شێخ گه وره کانی کورد فریوو ئه ده ن.عوسمانییه کان به ناوی دینه وه شه ری گه وره ی جیهانی دووهه میان ناوو نابوو "خه زا"له دژی کافر وغه یره موسڵمانه کان.حاجی باشی ئه یزانی کورد چ کڵاوێکی ده چێته سه ر.
"ئه م سه گانه ی که له لای ئێمه وه زیرو که لان
بێنه لای تۆبه خودا ناکه یه گاوان و شوان
ئه مه که ر میزه ده ڵێن واریسی شه رعی نه به وین
هه موو عه بدی سه نه من باسی مه که گه وره که یان
یان
تا له ژێربه ندی رۆمیان نه گرن
زه حمه ته قهدری به یتی من بگرن
یان
روومی وه کو گرێی موون که س پشتییان پێ نه به ستی
که وتوونه داوی خۆیان په ژمورده مان و حه یران"
حاجی ئه و شاعێره ی که ئازایانه و نه ترسانه بێ سڵکردن دژی دابی کۆنه په ره ستی رائه وه ستێت وپه لار هه ڵکاته شێخ و خه لیفه درۆزنه کان و سۆفی و مه لا ی ده سبره کان و..ئه و شاعێره ی که له و سه رده مه دا که ژن نیوه ی کۆمه ڵگا وه ک کۆیله و یه خسیر چاوو لێئه کرا،به هاواریانه وه ئه چێت و ئه ڵێت:
" ئو ده با چاکه لێم نه بن ده رهه م
له م قسه وله م حیکایه ته ی ده یکه م
پێی ده ڵێن حیله بازو که ززابه
"شێخ نه بی"خاریجه له م بابه
خانه قاو شێخ و ته کیه کان یه کسه ر
پێم بڵێن:نه فعیان چییه ئاخر
غه یری ته علیمی ته نبه ڵی کردن
جه معی ئه ملاک و خه زنه کۆکردن
بۆچی فه رمویه تی نه بی ئه میین
اطلب العلم ولو بالصین
نێر و مێ له م حه دیسه فه رقی چییه؟
تۆوه ره فه ننێ فێر به چیته له وه
گاوره،هیندووه،وه یاخۆجووه"
کم شێعری حاجی هه یه که هه ستی نه توایه تی تیا نه بێت بروانه ئه و شێعری که له مه دحی خوایشا دایناوه
"مه علوومه بۆچی حاجی مه دحت ده کا به کوردی
تا که س نه ڵێ: به کوردی نه کراوه مه دحی باری!"
حاجی قادر کوری مه لا ئه حمه دی کوری مه لا ساڵحی کوری مه لا ئه حمه دی گه وره یه و:
"باوکم ئه حمه د بوو ناوی فیکرم دێ
خه ڵقی لادێ بوو،دایکی من فاتێ"
هه ر به پێ ی ئه م دێره شێعره سه ره وه ناوی دایکی حاجی ،فاتێ(فاتم)بووه.
له بار ه ی ساڵی له دایک بوون و مردنی حاجیه وچه ندین بۆچوون هه یه وه کو نامیلکه که ی "مه لا عه بدو رره حمان"دا هاتووه که وا حاجی له گوندی "گۆرقه ره ج"ی سه ر به شاری کۆیه له ساڵی1231ی کۆچی مانگی(1815-1816ز)و له گۆڤاری "هاوارژماره(4)ساڵی1932شام" ساڵی1232 کۆچی مانگی (1816-1817ز)وه هه ر وه ها مامۆستا عه لائه دینی سه ججادی ساڵی 1815زایینی و مامۆستا ره فیق حه لیمی ساڵی 1232و مامۆستا که ریم شاره زایش ئه لێت که حاجی ساڵی 1815ز له کۆیه له دایک بووه.
به ڵام" دووکتور که ماڵ فواد" رای وایه که حاجی ساڵی1232 کۆچی مانگی (1817ز)له نزیک کۆیسنجاق له دایک بووه. مامۆستا بۆره که یش له کتێبی "تاریخ کرد و کردستان" ساڵی 1240 کۆچی مانگی و له گوندی "گۆرقه ره ج "ی ده ورووبه ری کۆیسنجاق و له کتێبی "دایره المعارف کوردی"شا ئه ڵێت :که حاجی قادری کۆیسنجقی شاعیری سه ده ی سێزده ی کۆچی له ساڵی 1234 کۆچی مانگی له گوندی "گۆرقه ره ج "ی که له چه ند کیلۆمیتری سه ر به هه ولێره ،له دایک بووه!
ئه مما مه سعوود مه حممه د بۆچوونی وایه که حاجی له ساڵی 1240 کۆچی مانگی (1824-1825ز)له دایک بووه." به و مه زه نده یه ی که حاجی قادر له گه ڵ حاجی "مه لا عه بدوڵڵای جه لی زاده" داپێکه وه بۆگه شتی خوێندن چون بۆباڵه که تی،
به فیکرت دێ زه مانێ چوینه باڵه ک
به پێ خواستی نه که وشم بوو نه کاڵه ک
حاجی مه لا عه بدوڵڵاش له 1250ی کۆچی مانگی له دایک بووه و ئه م هه ردوو زانایه پێکه وه هاورێی خوێندن بوون،نابێت جیاوازێکی زۆریش له نێوان ته منیانا بوبێت. هه ر بۆیه رای ئه و که سانه ی که ده ڵێن حاجی له 1240دا له دایک تووه به هێزبر له رای ئه و که سانه ی تره.

هه ربه منداڵی هه تیوو بوو،که له باوکی ته نیا ناوی له بیرماوه باوکم ئه حمه د بوو ناوی فیکرم دێ )هه ر له حه وت ساڵانا دایکی (فاتمه خان)ناردویه ته به ر خوێندن له مزگه وتی موفتی کۆیه لای "مه لا ئه حمه دی ئومه ر گونبه تی"مه لاش خاڵۆزای حاجی بووه، پاش دووساڵ که دایکی ده مرێ خه رج و مه سره فی خوێندنی حاجی ده که وێته سه رشانی مه لا ئه حمه د.له هاوینی 1270له گه ڵ "حاجی مه لای عه بدوڵڵا"بو خوتندن روو له ناوچه ی باڵه که تی ده که ن.پاش ماوه یێک حاجی له هاورێکه ی دوور ئه که وێته وه و به ته نیایی روو ئه کاته رۆژهه ڵاتی کوردستان (کوردستانی ژ ێرده ستی ئێران)و ئه چێته شاره کانی "سه رده شت و سابڵاغ و شنۆ.هه ر له ومه ڵبه ندانه ی کوردستان
ئیجازه ی مه لایه تی وه ر ئه گرێت و له ساڵی 1279کوردستانی رۆژهه ڵات به جێ ئه هێڵێت و ئه گه رێته و کۆیه.
دوای ئه وه ی که ئه بینێت که خه ڵکی کۆی ته واوی بیروهۆشیان لای شێخه کانه وروویان له هه ندێ شیخ وه ک (شێخ نه بی ماویل)یه،وه به رانبه ر خه مخوارانی کوردی وه ک خۆی که م ته رخه من بریار ئه دات شاره که ی به جێبڵێت.هه ر بۆیه روو ئه کات ئه ستانبووڵ.
"له غوربه ت به شاهی له بییر ناکرێ
زه مانی جوانی و یادی ووڵات

له(قوشخانه)وه تا ده می(ئیچ قه ڵا)
له(بایزاغه)وه تا مه حه له ی(قه ڵات)

هه موو خزمی خۆمن ده زانم ده ڵێن
له بێ حورمه تیمان بوو(حاجی)هه ڵات"

حاجی له ئه ستانبووڵ بییر باوری کوردایه تی و هه ستی نه ته وه یی و کۆمه ڵایه تی سه ری هه ڵداوه و زیاترین شێعره نه ته وه یه کانی هۆنیوه ته وه.چه ند هۆیه ک بۆ ئه م هه سته پیرۆزه ی خاجی ده خه نه روو،
1_ ئه ستانبووڵ پایته ختی عوسمانی یه ،نوخته ی روو به رووی به یه کگه یشتنی ووڵاته پێشکه وتوه کان و دواکه وتوه کانی ئه وسه رده مه بووه،پر له کسانێک بووه به بییری جیاوازه وه.
2_هه ر وه ها خوێندنه وه ی ئه وکتێب و دیباچایه نه که له یان رۆشنبییره کانی ئورپاوه په یتا په یتا ده هاتن و به ناو جه ماوه را بڵاو ده کرانه وه.

3_ئاشنابوونی "حاجی"له گه ڵ بنه ماڵه ی"به درخانییه کان" .
4_کۆبونه وه ی هه مووئازادی خوازه کانی تورکییه له م شاره به کورد وعه رب و تورک وئه رمه نه یه وه.
5_ئینسان له غوربه ت زیاتر مێشک و دڵی هه وایی خاک و بییری ووڵات ئه کات.
حاجی له ئه ستامبووڵ ،بێ ژن و ماڵ و منداڵ (هه رمنم ئێسته وارسی عیسا ----بێ کورو ماڵ و بێ ژن و مه ئوا)،به هه ژاری و نه داری و بێکه سی له ئاواره ی غوربه تدا (له ساڵی 1897ز)سه ری ناوه ته وه و ماڵئاوای له ژیان کردووه.که سیش نازانێت که گۆره که ی له کوێیه.(مامۆستا گیوی موکریانی رای وایه که حاجی قادر له گۆرستانی"قه ره ج ئه حمه د"ئه و شاره نێژراوه).
حاجی ئه و شاعێره ی که"زانیویه تی نه ته وه ی کورد،با پاشکه وتووش بێ ،با له کاروانی شارستانییش به جێ مابێ،ته وژمی مێژوو پاڵی هه ر پێوه ده نێ و به ره و پێشی ده با.جا ئه و ده می خه ڵک له قسه ی ده گا:
ئه م قسه ی ئێسته عه یبی لێ ده گرن
ئه و ده مه ش دێ زه مانێ بۆی ده مرن
ئه م به ئه و ئه و به ئه م ده ڵێ کاکه
سه یری قانوونی حاجی چه ن چاکه
هه ر چلۆنێ ئیشاره تی فه رموو
وه ک که رامه ت هه مووی وه ها ده رچوو"
-------------------------------------------

*فه رزادی که مانگه روعه لی حه یده ریان و فه رهاد وه کیلی و شیرین عه له م هۆلی و مێهدی ئیسلامیان

-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ-ـ
سه رچاوه کان:
دیوانی حاجی قادری کۆیی"سه ردار حمید میران-که ریم مسته فا شاره زا"
پێشه کی دیوانی مه لای جه زیری" مامۆستا هه ژار"
حاجی قادری شۆرشگێر"مامۆستا هێمن"
ناڵه ی جودایی" مامۆستا هێمن"
ماڵپه ری تایبه تی "مامۆستا شێرکۆبێکه س"
کرد وکردستان"سه دیقی بۆره که یی"
دایره المعارفی کردی" سه دیقی بۆره که یی"



م : گزيزه

پاسخ با نقل قول
  #88  
قدیمی 10-23-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


مامۆستا گۆران


چی بنووسم؟خوایه هێزی ئینشایه ک!

مه حموود عه بدی :

ئه گه ر ئاورێک له ژووری دڵ ده ینه وه که م ماڵی دڵ هه یه که وێنه و تابڵۆیه کی هه زار ره نگی نه خشاوی پرله نیازو..سکاڵاو.. خۆزگه ی رابردوو.. پر له گوڵه ئه ستێره و.. گوڵه وه نه وشه ی ئه سیری ژێر سێبه ری تووترکاو.. پیکه ری بووکێکی نامراد له نێو کۆشک و ته لاری ئاغاو..تابڵۆی گوڵێکی خوێناوی برده ستی شۆخه ئه ویندارێکی دڵ ره ق و.. نیشتمانیکی کرچ وکاڵ و..دیمه نی ده مه و ئێوارانی کێژوڵه یه کی گۆزه له شان و.. سیمای ئافره تێک کوڵم ئاڵی چاوگه ش،یان پرچ ره شی هه ورامان و..وێنه ی شوان وئافره ت و رێبوارو گۆوه ند وسه مای .. "* هونه رمه ندی شاره زاو خامه ره نگینی هه ست ناسک وهه ست پاکی ،نوێ خوازی جوان په رستی د ڵته ری خۆش خه یاڵی ناسک بین"«گۆران»ی شاعێری هه ڵنواسیبێ و جارجار سه یری نه کا.
کام گه وره کچ و کیژی خه یاڵاوی شۆخ و شه نگی گۆنا نه ختێک ئاڵی قژکاڵی لێو ئاڵ ملوانکێکی ده س کردی شێعری «گۆران»ی له ملا نییه و له ده رزی پچه وه... به شه رمه وه له ژێر ئاسمانی شینا ..خۆی نه داوه به ده س سۆزی سازی نه ییه وه ..بۆن و به رامه ی بسکی نه داوه به ده س قاسیدوه.. هه واڵی سه بری بۆ دڵداری نه ناردووه ودوای سرینی گه ردی سه فه ر.. ،به سێحری زه رده خه نه ی ده م و چاوی پاش گله یی زوێر بوونی له هه ڵبه ستی ره نجاووی ..ئازیزه که ی،چاوه روانی به سته ی په شیمانی نه کاوو.. سه ر له نوێ به نازه وه باخچه ی عه شق وئه وینی پرنه کا له گوڵ ومه له کانی ده رونی نه هێنێته گۆو...دوای چه ند ێک له گه ڵ ده ستێ خوشکی،" ڤێنووس" ده س له ناوده س نه ببێت به ره وئاهه نگی ناو ران و.. ماڵئاوای له ئازیزه که ی نه کاو گوێی له به سته ی گورجی که و ره فتار ئه رۆی ئۆغر ..نه بێت.!
به لێ «گۆران»،شاعێری هه ست ناسک و شیرن که لام و خۆش گوفتار،وێنه کێشی شۆخی و جوانی و قه شه نگی مامۆستا عه بدوڵڵا به گ «گۆران»کوری سلێمان به گ کوری عه بدوڵڵا به گ،له 1904یان 1905له هه ڵه بجه له دایک بووه.بنه ماڵه ی با پیری له به گزاده ی "میران به گی "بوون له ناوچه ی "مه ریوان" که پاشان کۆچیان کردووه ته سلێمانی و بۆ ماوه یه ک له ناوچه ی قه ره داخ نیشته جێ بوون.که زۆری پێ ناچێت روو ئه که نه هه ڵه بجه "چۆن خۆیان به جاف زانیوه"له وێ جێگر ئه بن و ئه مێنه وه.
سلێمان به گی باوکی «گۆران»چووار مناڵی بووه "عه لی،شه مسه،محه مه د و عه بدوڵڵا".عه لی و شه مسه هه ر به لاووی مردوون،محه مه دیش دوو ساڵ دوای کۆچی باوکی له 1921دا گوژراوێ.له م بنه ماڵه ته نها مامۆستا گۆران ماوه ته وه.
باوک و با پیری «گۆران» له شێعرو ئه ده بیاتا به هره یان بووه و به فارسی و کوردی شێعریان داناوه به تایبه ت عه بدوڵڵا به گ ناسراو به «کاتبی فارسی» باپیری «گۆران» له زمان و ئه ده بی فارسیا ده ستێکی به رزی بووه.
«گۆران»سه رتای خوێندن و قورئان لای باوکی خوێندوه و پاشانیش له "مزگه وتی پاشا"ی شاری له دایک بوونی ،بووه به فه قێ که سه رده مێکی کورت به "فه قێ عه بدوڵڵا " لای خه ڵک ناسراوه. هه ر له زه مان و کاتی لاویدا ده ستی داوه ته خوێندنی شێعری شاعێره گه وره کانی فارس و کورد. خۆیشی جارجار شێعری له سه ر وه زنی کۆن داناوه. گۆران هه ر له بناری هه ڵه بجه دا گوێی ئه گرێته وه ، هه ستی سه رتای گوچ ئه کریت به وشه ی پاراوی کوردی ره سه نی جاف و زاراوه ی هه ورامان و سازی خۆش ده نگی هه زار نه زمی مه ل وهاژه ی شه ته واو خوره ی کانی و.. مه لی چاوی ئه پشکوێت به دیمه نی سروشتی پێ ده شت و لووتکه ی به رزی که رده نکه ش و سروشتی هه زار ره نگ و ده شتای پر له مێلاقه و چنوور و نه سرین و هه ورازی پر له سه وزای..
پاش ئه وه که یه که م قوتابخانه ی زمانی تورک له هه ڵه بجه دانراوه،بۆ پۆلی یه که م وه رگیراوه؛ پۆلی چواره می له سه رده می داگیر کردنی هه ڵه بجه له لایان ئینگلیزه وه ته واو کردوه.
له دوا ساڵه کانی شه ری جیهانی یه که م سه ره تای هاتنی ئینگلیستان،بنه ماڵه ی «گۆران»یش وه ک خه ڵکی هه ڵه بجه که شاریان به جێ هێشتووه و روویا ن له لا دێکان کردووه ،له به هاری 1919روو ئه که نه چه می بیاره و هه وار ئه خه ن و له پاییزدا ئه گه رێنه وه شار.هه ر له م سا ڵه دا باوکی گۆران فه وتی کردووه .
مامۆستا له کاتی لاویا به ناوی «عه بدوڵڵاسه بری»یه وه له 1921دا له رۆژنامه ی سلێمانی "پێشکه وتن"په خشانێکی به ناوی "ئه سه فی ماضی و ئه ندیشه ی ئیستقبال"بڵاوکردوه ته وه.
هه ر له م ساله دا محه مه د به گی برای «گۆران»به هاندانی "مسته فا سائیب"،له گه ڵ "عه بدولواحید نووریی" خاڵۆزایدا ئه یانێری بۆ قوتابخانه ی عیلمیه ی که رکووک ، له که رکووک دا شێعره ی"له که رکووکه وه بۆ دایکم "ی نووسیوه ، وه ک یه که م هۆنراوه ی «گۆران»له دایک ئه بێت:
ئه ی دا یه، ئه گه ر ئه پرسی حاڵم:
«ئێ:تۆش وه کو باقی بێ ره حم نییت،
تۆزقاڵێ،که مێ ره حم ئه زانییت!»
راستی شه و رۆژ هه ر ده ناڵم!
ده گریم و ده سووتێم هه روه کو مۆم،
ئاهم ئه گاته گۆشی گه ردوون؛
مات و کز و مه لوول و مه حزوون
بۆحاڵی بێکه سیی خۆم!
هه ر له و ساڵه دا موحه ممه دی برایشی ئه کوژرێت و زه مانه رووی د ڵره قی خۆی به«گۆران» نیشان ئه دات.چۆن که سێکی وا نامێنێ که معاشی ژیانیان به رێوه به رێ ،هه ر بۆیه ده ست له خوێندن هه ڵئه گرێ ، هه ر له و سه رده مه وه تا ساڵی1925گه لێ جه زره به و تاڵی و ده سته نگی ئه چێژێ.
بۆ یه که م جار له 1925دا به مامۆستا له قوتابخانه ی هه ڵه بجه دائه مه زرێت و تا 1937له قوتابخانه کانی ئه و ناوچه یه دا ماوه ته وه. پاشان بێ کار ئه مێنیته وه دوایش به یارمه تی "تۆفیق وه هه بی" گوێزراوه ته وه بۆدایه ره ی ئه شغاڵ_به شی کاروباری رێگا_ و تا 1951 ،واتا تا گیرانی یه که می له و ئیشه دا ئه مێنێته وه،هه ر چه ند له و بینه دا له گه ڵ چه ن رۆشنبیری دیکه ی کورد چه ند ساڵێک ئه چێته "یافای فه له ستین"له ئێسگه ی رادێو به مه به ستی به شداری له خه بات له دژی فاشیزم به شی کوردستان ده که نه وه.
یه که مین کۆمه ڵه شێعری مامۆستا به نێوی "به هشت و یادگار" له 1950له سه ر ئه رکی مامۆستا (عه لائه دینی سه ججادی)له چاپخانه ی به غدا له چاپ دراوه. ناوه رۆکی ئه م به شی دیوانه ی هه روه ک و خۆی له سه رتای کۆمه ڵه شێعرێکیدا ئاماژه ی پێ کردووه"سه رانسه ر له گه ڵ بابه ته کانی جوانی و دڵداری خه ریکه" و مامۆستا پێشکه شی ئه کات به و"شۆخ و نازدارانه که جوانییان وه ک تێغ نابرێ،وه ک چرا پێش چاو رووناک ئه کاته وه".
سه ردمێک بوو دنیای گیانم تاریک و چۆڵ بوو،
کام"به رۆچکه"ی گه رمه دڵم چه شنی سه هۆڵ بوو،
قه ریحه م وشک،ته بیعه تم زه رد و ژاکاو بوو
زه رده خه نه م ئاخی سه ر لێو،فرمێسکی چاوبوو
..
تاوێ نه گه را چه رخی موخالیف به حیسابم
بێ ناڵێ نییه سانییه یه ک تاری روبابم
...
له نوامبری1952دا له به ندیخانه دێته ده ر و ئه روات به ره و سلێمانی و ئه بێ به به ر پرسی رۆژنامه ی"ژین" له ساڵی 1954یش دا له چاپخانه ی ژین قه سیده درێژه که ی "په یامی کورد بۆمیهره جانی چواره می گه نجان و قوتابییان له بوخاریست"له چاپ ئه دات.
ئه ی کۆتره سپیه که ی ناو هێلانه ی به رز!
له گیانی پیکاسۆئیلهام ئه که م قه رز
ئه مه وێ بتخه مه سه ر باڵی فرین
به راستی بت نێرم نه ک به خه و
..
ئه یلوولی ساڵی 1954مامۆستا "ژین"به جێ ئه هێڵێت دووای زۆری پێ ناچێت له17/1ئه م ساڵه دا بۆ جاری دووهه م له گه ڵ کۆمه ڵێ له ئاشتی خوازان ئه که وێته به ند و حوکمی یه ک ساڵ به ندو وساڵێ خستنه ژیر چاوه دێری پۆلیسی به سه را ئه درێ،هه ربۆیه مامۆستا(محه مه دی مه لا که ریم) هاورێی،ده فته ره شێعره کانی مامۆستا ئه باته لای خۆی تا له فه وتان بیان پارێزێ،پاشان به ئه مانه ت تاساڵی1958 ئه یان داته ده ست خێزانێک له سولیمانی. مامۆستا (محه مه دی مه لا که ریم)دۆستایه تی خۆی برانبه رگۆران و نه ته وه و گه لی کورد، ته واو ئه کات و هه ر شێعرێکی تازه یش که مامۆستا ئه ی هۆنێته وه ئه ویش لای خۆی ئه نوسێت تا خزمه تێکی که ی به ئه ده بیاتی کورد کردبێت.
گوایه «گۆران»حه پسه که ی له سلێمانی و که رکووک و کووت و یه عقووبه و نوگره سه لمان و چاوه دێریه که ی له به دره به سه ر بردووه.
پاش به ربوونی له به ند له 12/9/1956 بۆ گوزرانی ژیانی ئه بیت به چاوشی عه مه له له به غدا له پرۆژه حوکمیه کانی بنیاد. کاتێکیش که ئیسرائیل هێرش ده باته سه ر ده وڵه تی عه ربی میسر،دوای راس بوونه وه ی عه ره به کان له ئیسرائیل به داخه وه کورده کانیش به ناوی یه کگرتووی ئیسلامی له گه ڵیان پیمانی برایه تی ئه به ستن و ئه وانیش ده نگیان ده خه نه پاڵ میلله ته کانی عه رب. زۆری پێناچێ دیسانه وه دوای چه ند مانگێک له 17/11/1956 ئه که وێته وه به ند و تا 10/8/1958پاش سه رکه وتنی شۆرشی پبرۆزی ته مووز تیا ئه هێڵرێته وه.
دوای رزگار بوونی له زیندان ئه گه رێته وه بۆسلێمانی و پاش ئه وه بۆ ماوه یه ک له گه ڵ وه فدێکی میللی سه ر له یه کێتیی سۆڤیه ت و چینی میللی و کۆریای دیموکراتی ئه دا.
له 1958دا مامۆستا گۆران به نیاز بووه کۆمه ڵه شێعرێک به ناوی "سروشت و ده روون"له چاپ دا که به داخه وه دوای خستنه ژێر چاپی ته واوی نه کرد که پاشان له لایان «هۆگر»ی کوری و براکانی له 1968دا به ناوی "سروشت و ده روون له گه ڵ ئۆپه رێتی ئه نجامی یاران"له چاپ دراوه.
له 1959دا به ر پرسی گۆڤاری "شه فه ق"ئه گرێته ئه ستۆ و به ناوی "به یان"ده ری ئه کاو له ئیسکانی سلێمانیش دا ئه مه زرێ وله ناوه راستی 1960له سه ر کار لا ئه برێت.دوای لا بردنی ده چێته به غدا و ئه بێ به موحازه ره ده ر(قسه که ر) له به شی کوردیی کوللییه ی ئادابی زانکۆی به غدا وه ک مامۆستا وانه بێژ،هه روه ها ئه بێت به ئه ندامی ده سته ی نووسه رانی رۆژنامه ی "ئازادی"ش.
له سه ره تای 1962دا ژانه سکه زۆری بۆئه هێنێ ئارام و قه راری لێ ئه برێ؛که دوای ده رئه که وه که گه ده ی(مێعده ی) تووشی نه خۆشی "شێر په نجه"بووه هه ر بۆیه عه مه لیاتێکی له به غدا بۆ ئه کرێت . دوای ئه و عه مه لیاته له نیساندا ئه چێ بۆ مۆسکۆی پایته ختی یه کێتیی سۆڤیه ت له نه خۆشخانه ی "کرێملین"و سه نه تۆریی"به رڤیخه"ئه مێنێته وه گوایه له لایان رووسه وه قه دری نه گیراوه هه ر بۆیه دوای سێ مانگ ئه گه رێته وه بۆ به غدا.
«به ڵێ دوکتور خۆشکان!ماتم
هه ر من نیم ماتی وڵاتم
له ناو هه زارانا:تاک تاک
لێو مان هه یه پێ بکه نێ
لای ئێمه بۆ دنیای شادی
وا تازه خه ڵک هه نگاو ئه نێ.»
پاش ماوه یه ک نه خۆشیه که ی سه ر له نوێ سه ر هه ڵئه داته وه و هه ر بۆیه به غدابه جێ ئه هێڵیت و ئه گه رێته وه بۆ سلێمانی له جێدا ئه که وێه و له گه رمه ی خه زانی پاییزدا له سه عاتی نۆ و نیوی رۆژی یه ک شه ممبه به ره به یانی 18/11/1962دا به ده م هه زاران ته ماشای حه ز و هیواوه چاوی پر له فرمێسکی لێک ئه نێت و "تاری دڵی پر ئاوازه ی له جۆش ئه که وێ" و دوا هه ناسه ی حه سره تی هه ڵکێشاو بۆ هه میشه ماڵئاوای له گه ل و نیشتمانی ئه کات.
له ده ریاوه قه تاری هه وری بارشت که وته دووی پێشه نگ،
به سه ر سنگی چیادا چۆکی داداوه،کش و بێده نگ
به سه ر پاییزی زه ردا با به خۆر بگری،به کوڵ بگری،
له سه ر ئاخر گه ڵا،ئاخر چڵی ته نیایی گوڵ بگری!
به خوربگری،به کوڵ بگری:به سه ر ده شت و ده ری وشکا،
به سه ر داری گه ڵای زه ردا ،به سه ر پووشا،به سه ر درکا،
به سه ر سه ر چاوه یی کزرا،به سه ر زیخی چه می دێما،
به سه ر هه ر وشکی یێکا وا له هاوینی گه رم جێ ما..
به ڵێ بگری،به کوڵ بگری،هه تا ئاخر دڵۆپ بگری،
به گریه ی هه وری پاییز با نوقوم بێ سینه یی کزری!
به فر ئاسۆی بڵند بگرێته چوار چێوه ی بلورینی،
له چه م هه ڵسێ خوره و هاژه ی شه پۆلی ئاوی خوێنینی!
دڵۆپی سارد و فێنک با له سه ر دارو ده وه ن برژێ،
په پووله ی زه ردی ئاڵتو.نی له سه ر لق هه ڵوه رێ،بپژێ
به ڵێ!بگری هه ور،بارانی پاییز،بێ وچان بگری،
له سه ر باغچه ی گوڵێ واسیس ئه بێ ئاخر چڵی عومری!
بگرمێنێ،ته پ و نم دابکا،بیکاته شه ست،هه رگیز،
نه وه ستێ قوڵپی گریانی،نه وه ستێ هه وره که ی پاییز؛
ته بیعه ت زه رد و ژاکاوه،له حاڵی گیانککه نشتایه،
نیشانه ی ماته می پاییژله فرمێسکی درشتایه!
پاش مه رگی له ساڵی 1971دا بۆجار ێکی که "به هشت و یادگار"ئه مجار له گه ڵ "فرمێسک و هونه ر و دوو هاوینه گه شت"له به رگێکا له سولێمانی له چاپ ئه درێت.
هه ر چه ن ئه که م ئه و خه یاڵه ی پێی مه ستم،
بۆم ناخرێته ناو چوار چێوه ی هه ڵبه ستم!
لێکدانه وه ی ده روون،قسه ی زمانم:
بۆچی وه ها دوورن له یه ک؟ نازانم!
...
ماموستا زۆر به ئاواته وه بوو تا پێش مه رگی دیوانه شێعره که ی له چاپ بدرێت (هه ر چه ند له کاتی ژیانیا له 1950و1954دا سه دیوانه شیعری"به هه شت ویادگار"و"فرمێسک وهونه ر"و"په یامی کورد"هه ر وه ها له 1953و 1961داهه ڵبه ژارده یه کی چیرۆکی بێگانه وهێندێ سه رنجی ره خنه گرانه ی به چاپ گه یاندووه) "به ڵام به داخه وه ئه و ئاواته ی له گه ڵ خۆی برده گڵ و به دیهێنانی به جێ هێشت بۆدۆستانی شێعری" وله 1978لیژنه یه ک پێکهاتوو له «مامۆستا محه ممه دی مه لا که ریم ، دوکتورعێزه دین مسته فا ، کاکه ی فه للاح ، حه مه که ریم فه تحوڵڵا ، جه لال ده بباغ و هۆگرگۆران و هێرۆگۆران و ئه ژی گۆران"بۆ کۆ کردنه وه ی به رهه م و شێعره کانی که زۆربه ی له گۆڤارو رۆژنامه کوردییه کانی ده ره وه و ناوه وه ی عێراق بڵاو کرابوونه وه، وه ک گۆڤاری"هاوار"ی سوریا و رۆژنامه ی"ژیانه و"و "ده نگی داس"و "ژین"و ئازادی"و گۆڤاری "گه لاوێژ"و"ده نگی گێتی تازه"و "هیوا" و"شه فه ق" و "به یان"و "بڵێسه"و رووناهی"و نامیلکه ی "دیاری لاوان"و یادگاری لاوان"ی عێراق.ئه که ونه ته قالاووحه وڵدان وبه م بۆنه یه وه ئاگاداری و بانگه وازێک بو ئه ده ب دوستان له رۆژنامه ی «بیری نوێ»ژماره ی 277و «پاشکۆی عێراق» ژماره کانی 12و13بڵاوو ئه که نه وه بۆ ئه و وانه ی شێعری بڵا و نه کراووی «گۆران»یان لا یه .له ئاکامدا دیوانه که ی له ساڵی 1980ئه کۆیته به ر چاوی خوێنه ر وهۆگرانی شێعری کوردی.
دیوانی گۆران پر له شێعری هه ست بزوێن پر ناوه رۆکه ،«بابه تی شێعری "گوران"نیشتمانی بێ یان دڵداری ،باسی جوانی سرۆشت بێ یا ده ربرینی ئێش و ئازار،خاوه نی ته عبیری جوان و به یانی به هێزن.»
گۆران شاعیری راڤه و وه سفه نه ک به ته نها بۆ جوانی، به ڵکوو بۆ هه موو دیمه نێک، بێ ئه وه ی که بمانه وێ له م باره یه وه زیاده ره ۆیمان کرتبێ، خۆی داوێتی به ده سته وه.
..قژکاڵی لێو ئاڵی پرشنگی نیگا کاڵ
ئه ی کچه جوانه که ی سه ر گۆنا نه ختێک ئاڵ
..
سه رگۆنا نه ختێک ..زۆر نه وه ک په ره ی گوڵ! سوورێکی ئێجگار کاڵ.وێنه کێشێکی توانا،که فڵچه ی هه ستی له ره نگی سرووشت ئه داو دوای زمپه ره ی وشه کان ئاوا تابڵۆێک ئه نخشێنێت.
یان:
..وه ختێ که ئه که ی چه شنی نه سیم له نجه به ره و ماڵ
ئه گریجه ی ته ر په خشه له سه ر کوڵم و خه ت و خاڵ
شه ر یانه :شه ماڵ،په نجه له سه ر ره نگی ره ش و ئاڵ
ئێواره یه وا،هه ڵگره سا گۆزه یی تازه
..
وشه کان وه ک ئه کته ری سه ر شانۆ دێنه قسه و له گه ڵ خۆیان مشت و مریانه و ئه دوێن بۆ بینه ر. له سه ر شانۆ«ده لاچۆ با کوڵمی ئاڵ ده رکه وێ.شه ماڵیش ئه گریجه ی ره ش و ته ر ئه داته وه به سه ر کوڵمی ئاڵا و ده ڵێ:من حه زم له م ئه گریجه ره شه یه...»
یان:
له جه رگی په رده وه تک تک دڵۆپی عوود ئه رژا،
به نووکی ته ئسیری
ته ره ب ئه هاته خرۆش،تالعی سروور ئه پژا!
به ئاهی دڵگیری:
واپێمان ئه ڵێت شاعیر له هۆلێکدا به رامبه رو روو ده رووی په رده ی دادراوه ی شانۆیه کی ده س پێ ناکراو دانیشتوه و جار جار ده نگی عوود ئه رژێته هۆده که وه."«به نووکی ته سیری»ئه وئاوازه«ته ره ب ئه هاته خرۆش و تا لیعی سروورئه پژا».
یا:
به ڵام ته بیعه ت هه ر گیزاو هه رگیز
بێ رووناکیه بێ بزه ی ئازیز
«..که هه میشه سروشتی به جوانیی ژیانه وه به ر چاو خستووه»
مامۆستا هۆنراوه ی له گیان و رۆحی خۆشتر ویستووه هه ر بۆیه له په خشانی "ئه نجامی هه ڵبه ست"ا تکا له "خه رامان" ئه کات که رازی به کوشتنی خۆیه تی ئه مما ئه وه ی پێ نه کا که شیعرێکی به ده ستی خۆی ئه نجن کا:
(به ڵێ خه رامان!خۆکوشتن ئاسانتره،چونکی ئاده میزاد بۆمردن له دایک ئه بێت به ڵام شیعر سوتاندن ،ئه فسووس،ئه فسووس.)
لای «گۆران» "شیعر بولبولێکه له هێلانه ی دڵا زاوه،له عاسمانی دڵداریا په ر و باڵی ده رکردووه ،به سه ر باخچه ی ئافره ت و جوانییا به سته ئه خوێنێ." گۆران زۆر باش ئاگاداری نوێ بوونه وه ی ئه ده بیاتی گه لانی که(تورک و ئینگلیز) بووه چۆن نه ویستووه له ئه ده بیاتی رۆژ دوور که وێته وه هه ر بۆیه ده ستی داوه ته وه ر گێرانی نووسه رانێک وه ک (رۆبه رت هێرک و شیللی بایرونی..)
«گۆران» یه که م شاعیری کورد بووه که شێوازی (اسلوب)(سبک)کۆنی عه ررووزی به لا ئه نێت و شێعری کوردی ئه گه رێنێته وه بۆ شێوازی"هیجای کوردی".
مامۆستا گۆران باوری وابووه که ئه بێت شێعری کوردی له "عه رووز"ه وه بگرێته وه بۆ سه ر کێشی "په نجه(هیجا)"ی کوردی. ئه و کێشه ی که فلکلۆری کوردی و شیعری هه ورامی سه ر ده م ئه رده ڵا نییه کان پی هۆنراوه ته وه. هه ر له م باره وه دوای شی کردنه وه ی مانای شیعر له زبان چه ند ناوداری جیهانی، پاشان ئه لێت:«..به دروستیش سه رنج بده ین ئه بینین، که له گشت زمانه کانی رووی زه ویدا شیعرێک،به شیعر دانرابێ و پشتاوپشت هه تا ئێستا به جێ هێڵرابێ هه ر ئه و شیعرانه ن ، که به پێی تابه تێتی و پێوانه ی نه ته وه ی عائیدی خۆیان وه زنێک تایبه تییان هه یه.ته نانه ت قافیه ش له ناو هه ندێ نه ته وه دا به پێویستی بنجی(اصلی)دائه نرێ بۆ شیعر،ئه گه رچی شیعری ئه م نه ته وانه هه رگیز وه ک هی ئه وانی تر نه یتوانیوه به کێوی ناوبانگی ئیتاتیکی به ناوی شیعری په خشانه وه(نثری فنی)، ناو به ناو ئایا بخوێنینه وه.»
مامۆستایش وه ک زۆربه ی گه وره شاعیرانی جیهان باوری وابووه :«که وه زن و قافیه به ند و زه نجیرێکی به بێ که ڵک و به بێ پێویست ده ستوپێی شیعریان به ستۆته وه.شاعیر هه رچه نده زاڵیش بێ به هۆی ئه رکی وه زن و قافیه وه ناتوانێ نیازی ته واوی به ره وانی بخاته سه ر کاغه ز به بێ ئه وه ی له هه ندێ جێگادا به شێکی بیره کانی له بنه ره تدا ده رنه هاوێژێ، یان له کورتی نه یان برێته وه.»
له کۆتای دا ئه وا له باره ی شیعروه ئه دوێت و ئه ڵێت:«شیعر قسه ی رێکخراوه به ره نگێگ،که له خوێندنه وه یا هه ست به جۆرێکی وه زن بکرێت.به ڵام له و رووه وه، که شیعرلقێکه له ئه ده ب و ئه ده بیش به (رێکخستنی قسه ی جوان) ته عریف کراوه، ئه بی له بیرمان نه چێ، که بنچینه ی ئه م ته عریفه ی سه ره وه له سه ر قسه ی رێکخراوی جوان وه ستاوه.»
ئه م که سایه تیه گه وره یه ی کورد به م بیره پیرۆزه وه ،به هه نگاوێکی قایم ، دێته ناو دوونیای ئه ده بی کوردیه وه.ئه و رێچکه یه ی که "شێخ نووری شێخ ساڵح" و هاورێکانی له ئه ده بیاتی تورکه وه وه ریان گردبوو درێژێ پێ ئه دا.ئه و نوێ خوازیه ی مامۆستا ئه بێت به هۆی ئاڵگوریه کی نوێ له دنیای ئێستای شیعری کوردیدا.
«گۆران» بێجگه له شێعر ده ستێکی به رزیشی له بواری په خشانا بووه،هه ر چه ند «گۆران» به هۆی شیعروه ناوی ده ر کردوه و شێعره کانی زیاتر ده نگیان داوه ته وه و سه رنجی خوێنه ریان راکێشاوه."ئه م په خشانانه ی لای ئێمه زیاتر له رووی ئیستاتیکی و روومانتیکیه وه ته ماشایان کراوه و گرنگیان دراوه تێ." په خشانی گۆران ره نگدانه وه ی سه رده می ژیانی خۆیه تی."گۆران خۆیشی به رده وام نه بووه له سه ریان و له راستیدا ئه و گرنگییه ی به شیعره کانی داوه و هه وڵی تازه کردنه وه ی تێدا داوه به و شێوه یه له په خشانه کاندا کاری نه کردووه."
چاو:
(ئه گه ر جوانی نه مامێکی سه وزی پاراو بێ چاو جووتێ گوڵی گه شه به ته وقه سه رکه یه وه، چاو:جووتێک شا ئه ستێره یه به به رزای ئاسمانه وه،چریسکه چریسک ئه دره وشێته وه،جووتێک گه و هه ری پرشنگداره تاجی عه شق و جوانی ئه رازێنێته وه،جووتێک په نجه ری رووناکه ئه نوارێ به سه ر باخچه ی رۆحا.
چاو:دوو په ره یه له کتێبێکی موقه ده س،پره له ئایه تی حوسن حه قیقه ته کانی رۆح،سره کانی دڵ،رازه کانی ده روونی به حه رفی نوور تیا نووسراوه،ئاخۆ له چاو به لیغتر، له چاو پر مه عناتر له چاو سیحراوتر،چ ئه سه رێکی رۆحی چ کتێبێکی به هه موو ره نگێکه وه مه قبووله.
هه ندێ چاو وه ک شه و ره شن، هه ندێکیش چه شنی پیرۆزه شینن.هه نده چاوی....)
گۆران له هه ره ی په خشانه کانیا له سه ر مه سه له ی ژن و کاریگه ری جوانی ئه دوێت و باسیان لێ ئه کات،وه ک(چاو –فرمێسک-لاوانه –تاسه ی لێوی ئاڵ-ئه نجامی هه ڵبه ست و تاسه ی هاوده رد…)
له دوو په خشانی (ئه نجامی هه ڵبه ست ونامه ی گۆران بۆپیره مێرد)گۆران ته واو چووه ته ناخی ئه و ساتانه ی که شێعری جوانی تیدا له دایک ئه بێت:
نامه ی گۆران بۆ پیره مێرد له م رۆژانه دا له ده می خۆر که وتنا،له ناو مه نزه ره یه کی جوانی به هارا،ئاخر بێچوومان هاته دنیا،به خوێن،به کاڵا ،به باڵا،له به چکه ی کورد،له رۆڵه ی په ری ئه چوو...له خۆشیانا وه خته بوو گه شکه م پێ تگات...نه ختێک یان گه لێگ لاوازبوو..ومع مافیه لاوازی من مه تله ب نه بوو.من ته لیسمی سک و زای شیعرم ئه ویست کوردیم بۆساغ بێته وه.)
ئه نجامی هه ڵبه ست کاتێک من و تۆئه مرین هه ی داخ،عیشوه و جوانی تۆ،شاعیرییه ت و عه شقی من،له رووی زه ویدا شوێنیان نامێنێ،ئه و کاته ئه م بلبله ده نووک ئه کاته وه به ناوی نه وه ی پاشه رۆژا،به ناو خواروو ژووری کوردستانا سه ر گروشته ی من و تۆ ده ماو ده م ئه گێرێ وه ک به سرهاتی شیرین و فه رهاد. ..)
«گۆران»هه روه ک شیعره کانی توانیویه تی له په خشانه کانیشیا تا راده یه ک له رووی تکنیکه وه و شێوه ی دارشتنه وه خۆی له به رهه می نووسه ره کانی که جوێ بکاته وه.له زۆربه ی په حشانه کانیا بێ هوده ی و جۆرێ فیرۆی و له ده سچوون و تێشکانی ده روونی و رۆحی ده بینرێت ،که له ئامانجا ئه وانه ئه بنه زنجیره یه ک په خشانی مێژوویی به وشه ی جوان و قه شه نگ که له دایک بوون و هه تا هه تایه له فه رهه نگی ئه ده بیاتی ئه م میلله تا به نه مری ئه مێننه وه.
مامۆستا پیره مێردی نه مر له رۆژنامه که یدا ئاوا باسی گۆرانی گه ورێ ئه کات:«..ئا له م شاره دا ئه وه ڵ رۆژی مواصله تم لاوێکی زێره ک تێگه یشتوو،ره قیق و فه قه ت مه حجووب جه لبی دیقه تی کردم.ئیفراطی مه حجووبیته که ی ته قریبه ن کردبووی به مردوم گوریز.غالیبه ن گۆشه یه کی ئینزیوای پر حسس و خه یاڵی ته رجیح ئه کرد به سه ر حه یا تێکی پر جۆش و و خورۆشی ناو خه ڵقدا.
موعاره فه مان بۆ مودده تێکی مه دید عیباره ت بوو له چه ند مولا قاتێک فه قه ت به ره به ره مولاقاته که مان ته زایودی کرد، ئاشناییێکی موتاقابیل هاته وجوود-ئاشناییێکی فکری و حیسی قه ناعه تی کامیلم بۆ حاصل بوو که دوور له ژێر په رده ی که سیفی مه حجوبییه ته که یدا حیسێکی ره قیق و به رز، ته بیعه تێکی شاعیرانه مه وجووده و شنه ی بایێکی خه فیف کافییه ئه و په رده یه لابدات. وه به هه موو مه حاسینی به دیعیه وه شه خصیه تی شیعرییه ی ده رخا.زه مان هات و تێپه ری ئه رز به ده وری خۆیدا چه ند خولێکی دا و نیهایه ت له سوله یمانی یه کمان گرته وه.
..
شه وێک که دیسان له مه وزوعی شیعر و ئه ده بیات ئه دواین به ده نگێکی نزم و روویه کی سوور هه ڵگه راوه وه به عضێ شیعری خۆی له به ر خوێنده وه، زۆرم لا جوان بوو و ته ڵه بی نوسخه یه کم لێ کرد. سبه ینێ مه نظومه کانم لێ وه رگرتو که دووباره پیا چوومه وه به ته واوی ته حققوقی کرد له لام که ئه مانه زر دوور بوون له شیعری شاعیرێکی موبته دی وهیا هه وه سکارێک.عه لاوه ی ئاهه نگ و سه لا سه تی مه وضوعه کانیش جاذبیه دار و پر حه یات بوون به خه یاڵێکی ورد و بڵند هۆنراونه وه و به ته رزێکی جوان و ره وان ئه دا کرابوون.
له گوفتاری وا تێگه یشتم ئه یه وێ گۆشه ی نیسیاندا بمێنێته وه . فه قه ت من شه خصه ن ئه م ئیهماله م به رامبه ر به ئالیهه ی شیعر به جورم عه د کرد و بیننه قه رار درا به ناوی موسته عاره وه نه شر بکرێن.
به ئێفای ئه م خدمه ته ئه ده بییه زۆر مه سرورم ئه ووه ل مه نظومه ی به حورمه ته وه خرایه به ر نه زه ری خوێنه رانی گیرام.»
*شینی گوران (ماموستا هیمن)هه ستی پاک،مێشکی تازه،بیری نوێ ---شێعری پرسوز،قسه ی به تام وخوێ...
سه ر چاوه کان :
دیوانی «گۆران »چاپی دووهه م سلێمانی2001
دیوانی «گۆران »چاپی سێهه م بڵاوگه ی پانیز1386ی هه تاوی
ئا رشیڤێی به رنامه یه کی رادیۆیی؟؟؟؟
گۆڤاری سروه"ژماره ی33خاکه لێوه ی 1368هه تاوی"شاعیرانی کورد(مامۆستاگۆران) "ره سووڵ وه یسی
گۆڤاری سروه"ژماره ی119جوزه ردان1375هه تاوی" جیلوه ی شانۆلێکدانه وه شیعری گۆران "عه تا نه هایی
چێشتی مجێور « مامۆستا هه ژار»
شێوازی شیعری گۆران «په خشان عه لی ئه حمه د»
گۆران ،نووسین و په خشان و وه رگێراوه کانی«ئومید ئاشنا»2002


ویرایش توسط behnam5555 : 10-23-2011 در ساعت 06:20 PM
پاسخ با نقل قول
  #89  
قدیمی 12-17-2011
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض


شاعیری گه‌وره‌ عه‌بدولا په‌شێو

یه‌کێک له‌ شاعیره‌ هه‌ره‌ گه‌وره‌کانی کورد که‌ ماوه‌ییه‌کی زۆره‌ له‌ نێو خه‌یال و واقیعی کوردستان و خامه‌ ره‌نگینه‌که‌ی هۆنراوه‌ی جوان جوان پێشکه‌ش ده‌کات و ده‌نوسێت شاعیری گه‌وره‌ عه‌بدولا په‌شیوه‌ ئه‌م شاعیره‌ مه‌زنه‌ جێگای تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ له‌ نێو دلی هه‌موو کوردێک هه‌رچه‌نده‌ زۆر گه‌رام به‌ دوای سه‌چاوه‌ییه‌ک تا ژیانی ئه‌م ساعیره‌ مه‌زنه‌م ده‌ست بکه‌وێت به‌لام به‌داخه‌وه‌ جگه‌ له‌م چه‌ند دیره‌ی خواره‌وه‌ هیچی ترم ده‌ست نه‌که‌وت
ژیاننامه‌ی شاعیر
عه‌بدولا په‌شێو له‌ سالی 1947 له‌ دێی بێر کۆتی سه‌ر به‌ هه‌ولێر که‌ ئێستا له‌گه‌ل هه‌ولێر به‌شێکه‌ چوی به‌ دونیا هه‌لێناوه‌ یه‌کێکه‌ له‌ دامه‌زرێنه‌رانی یه‌کێتی نوسه‌رانی کورد له‌ به‌صدا له‌ سالی 1970 پاش ته‌واوکردنی خویندن له‌ سالی 1973 رووی کردۆته‌ یه‌کێتی سۆڤیه‌تی جاران و له‌ وێ ده‌ستی کوردوه‌ به‌خوێندن له‌ سالی 1979 له‌ په‌یمانگه‌ی مۆریس توریز ماجستێری له‌ وه‌رگێرانی زمانه‌کانی ئینگلیزی و روسی وه‌رگرتوه‌ .له‌ سالی 1983 له‌ په‌یمانگه‌ی خوێندنی رۆژهه‌لاتی له‌ مۆسکۆ دکتۆرای له‌ ئه‌ده‌بی کوردی وه‌رگرتوه‌ .وه‌ له‌ زانکۆی فاتح له‌ طرابلسی لیبیا ده‌رسی وتۆته‌وه‌ بۆ ماوه‌ییه‌کی زۆر له‌ باره‌ی ئه‌ده‌بی جیاکاری (مقارن)
یه‌که‌م هۆنراه‌ه‌ی له‌ سالی 1963 له‌ هه‌ولێر له‌رۆژنامه‌یه‌کی هه‌فتانه‌ که‌ ئه‌و کات له‌ هه‌ولێر ده‌رده‌چو بلاوی کردۆته‌وه‌ . یه‌که‌م چپکردوی شیعری له‌ سالی 1967 له‌ کورکوک چاپ کردوه‌
وه‌ چه‌ندین به‌رهه‌می چاپ کردوی هه‌یه‌
و وه‌ کۆکراوه‌ی شیعره‌کانی له‌ سالانی ئه‌م کۆتاییه‌ له‌ دوو به‌رگی قه‌باره‌ گه‌وره‌ به‌ چاپ گه‌یاند له‌ هه‌ولێر
وه‌ چه‌ند جارێک که‌ گه‌راوه‌ته‌وه‌ بۆ کوردستان له‌ چه‌ند شارێکی کوردستان کۆری شیعری ئه‌نجام داوه‌ وه‌ک له‌ هه‌ولێر له‌ پارکی گلکه‌ند له‌ هۆلی رۆشه‌نبیری دوو جار له‌ زۆربه‌ی کۆلێژه‌کانی زانکۆی سه‌لاحه‌دین جاوی که‌وتووه‌ به‌ قوتابیان و خوێندکاران وه‌ له‌ که‌رکوک و سلێمانیش چه‌ندین کۆری ئه‌نجام داوه‌
لایه‌نی که‌سێت که‌سێکی زۆر له‌ سه‌رخۆۆو و هێمنه‌ له‌ کاتی قسه‌کردنه‌ هه‌رده‌م بیر له‌ وشه‌ی دووه‌م ده‌کاته‌وه‌ پێش ده‌ربرینی قسه‌ی یه‌که‌م زۆر رکی له‌ ده‌سه‌لاته‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی شیعارێکی هه‌یه‌ که‌ هه‌رده‌م ده‌یلێته‌وه‌ ( رووم له‌ ئێوه‌ییه‌و پشتم له‌ ده‌سه‌لات)
پاسخ با نقل قول
  #90  
قدیمی 02-27-2012
behnam5555 آواتار ها
behnam5555 behnam5555 آنلاین نیست.
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی

 
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 17,812
سپاسها: : 2,945

3,486 سپاس در 1,873 نوشته ایشان در یکماه اخیر
behnam5555 به Yahoo ارسال پیام
پیش فرض کورته‌باسێک له‌ سه‌ر ژیانی ماموستا مه‌ردووخی کوردستانی


کورته‌باسێک له‌ سه‌ر ژیانی ماموستا مه‌ردووخی کوردستانی

هادی حوجه‌توساداتی

"
با، رووناکییه‌کان نه‌کوژێنینه‌وه‌ تا بتوانین له‌رووناکیدا باشتر هه‌نگاو هه‌ڵێنینه‌وه‌"
رۆژی 27ی ره‌جه‌بی 1279ی (ه.ق) یا ساڵی 1256ی هه‌تاوی، رووناکاییه‌ک له‌کوردستان و له‌ شاری سنه‌دا دره‌وشایه‌وه‌. شێخ محه‌مه‌د مه‌ردووخیکوردستانی ناسراو به‌ ئایه‌توڵڵا مه‌ردووخ، کوڕی عه‌بدولموئمین که‌ ئه‌وکات پێشنوێژی هه‌ینی شاری سنه‌ بوو، له‌ دایک ده‌بێ.

ناوبراو سه‌ره‌تا له‌ لای باوکی فێری خوێندن و زانسته‌کانی ئه‌وده‌م ده‌بێ،پاشان ده‌چێته‌ لای مامی خۆی، شێخ عه‌بدوڕڕه‌حمان و درێژه‌ی به‌ خوێندنده‌دات. دواتریش له‌ لای شێخ محه‌مه‌دی لۆنی په‌ره‌ی‌ به‌ زانیاریه‌کانی‌دا. له‌ ته‌مه‌نی 16 ساڵه‌ییدا ده‌بێته‌ ئیمامی جومعه‌ی شاری سنه‌ وهاوکات هه‌وڵی ته‌واو کردنی زانیاریه‌کانی له‌ هه‌موو بوارێکدا ده‌دات. هه‌ربۆیه‌ش له‌ که‌م ته‌مه‌نیدا ده‌بێته‌ هه‌ڵبژارده‌ی هه‌موو مامۆستایانیئه‌و سه‌رده‌مه‌.

مه‌ردووخ بێجگه‌ له‌ شاره‌زایی له‌ زاراوه‌کانی زمانی کوردی، زمانه‌کانی،فارسی، عه‌ره‌بی، تورکی، فه‌ڕانسه‌ و ئیگلیزی به‌ باشی زانیوه‌. نوسراوه‌کانی به‌ زمانی فارسی و به‌ شێوه‌یه‌کی‌ ره‌وان ده‌نووسی که‌هه‌موان لێی تێبگه‌ن. زیاتر له‌ سه‌د کتێب و نامیلکه‌ و هۆنراوه‌ی نووسیوه‌که‌ زۆربه‌یان له‌ چاپ دراون.

له‌ کتێبه‌ به‌باوبانگه‌کانی ده‌توانین: تاریخ کردستان، فرهنگ مردوخ، جهانآفرینش، جان نما، هدف نما، صرف و نحو، آیین رستگاری، نسیم رستگاری، ندایاتحاد، رهنمای سعادت، چاره‌ بدبختی، منطق پاسخ به‌ پاسخها، عدل و تعقیب،جبر و مقابله‌، گفتارها...... و ده‌یان نوسراوه‌ی تر. به‌ داخه‌وه‌هۆنراوه‌کانی که‌ به‌ زمانی فارسی و کوردین، هێشتا له‌ چاپ نه‌دراون.

لێره‌دا جێگایه‌تی به‌ پارچه‌ هۆنراوه‌یه‌کی که‌ به‌ زاراوه‌ی هه‌ورامیله‌ وڵامی یه‌کێک له‌ دۆستانیدا هۆنیبوویه‌وه‌ ئاماژه‌ بکه‌ین.

سه‌عیدخانی کوردستانی که‌ له‌ ئیسلام وه‌ڕگه‌ڕابوو و چوبووه‌ سه‌ر دینیمه‌سیح، کتێبێکی به‌ زمانی کوردی له‌ سه‌ر دینی مه‌سیح و له‌ پێداهه‌ڵکوتنیئه‌و دینه‌دا له‌ چاپدابوو و دانه‌یه‌کیشی به‌ مه‌ردووخ پێشکه‌ش کردبوو. مه‌ردووخ به‌م پارچه‌ شیعره‌ وڵامی ده‌داته‌وه‌:

ئارام دڵه‌ی پڕ جه‌ خاره‌که‌مده‌رمان ده‌روون پڕ ئازاره‌که‌م
نامه‌ی نزانیت وه‌ لای من یاوابه‌و سام و نه‌ رووی دوو دیده‌م ساوا
یاوا وه‌ سه‌ردم که‌شته‌که‌ی تیرتمه‌ڵهه‌م دا نه‌ زارم خه‌سه‌ی زه‌نجیرت
یاسای دڵداریت به‌ جێ ئاوه‌رده‌نبو وچک نه‌وازیت باوه‌جی که‌رده‌ن
ویره‌ی گوڵ شیرین سه‌که‌ر رێژه‌که‌تواژه‌ی گوڵ قه‌شه‌نگ عه‌بیر بێژه‌که‌ت
نه‌ دڵێ، سه‌د دڵ فریفته‌ش مه‌بۆهه‌زاری وه‌ک من فریفته‌ش مه‌بۆ
که‌له‌ی دڵه‌که‌ت جۆش ئاوه‌رده‌ بیکزه‌ی دووریه‌که‌ت قسه‌ کرده‌ بی
من خۆ که‌م زوخاو جه‌پگه‌ردم وه‌رده‌نئه‌م جار ئه‌م کزه‌ سامانساشکه‌رده‌ن
دیوناته‌و و دوده‌ی کووره‌ی ده‌رونمکه‌لناتو زامان دڵه‌ی پڕ هوونم
من جه‌ دووری تۆ دڵم پڕ ده‌رده‌نویره‌ی و واژه‌م جه‌ هه‌ر دوو هه‌رده‌ن
هه‌ر سا دیم وه‌ چه‌م نه‌وهال باڵاتکاره‌بام یاوا وه‌ لال ئالات
دیسان دیمه‌وه‌ گۆنا زه‌رده‌که‌تبۆ سام دوڕدانه‌ قه‌تران وه‌رده‌که‌ت
ئانه‌ رۆژ جه‌ژن شادمانیمه‌نئانه‌ نه‌و وه‌هار زنده‌گانیمه‌ن
وه‌رنه‌ ئیسه‌ من هوون دڵ وه‌رده‌گیانم سه‌نگین بار، ته‌ن خه‌زانکه‌رده‌
جه‌رگم وه‌ مه‌ودای زانا بین ریشبێ ده‌رد و ئازیز نزانیم بی چێش
من و یاد تۆ هه‌میشه‌ شادمسارا و سه‌رزه‌وی نه‌مه‌یۆ یادم

له‌و سه‌رده‌مه‌دا که‌ رژیمی پاشایه‌تی هه‌وڵی ده‌دا تا نه‌ته‌وه‌ی کوردله‌ ناو فارسدا بتوێنێته‌وه‌ و زمان و مێژووی کورد وه‌کو پاشکۆی نه‌ته‌وه‌یسه‌رده‌ست پیشانبدا، زۆر دڵسۆزی و لێزانی و نه‌ترسی پێویست بوو تا که‌سێکبتوانێ له‌ لایه‌که‌وه‌ داکۆکی له‌ نه‌ته‌وه‌که‌ی بکا و له‌ لایه‌کیتریشه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتی سه‌رده‌م بۆ بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و به‌رهه‌مه‌‌ رازیراگرێ. به‌ تایبه‌ت له‌ شاری سنه‌دا که‌ تا راده‌یه‌ک رژیم له‌وبابه‌ته‌وه‌ سه‌رکه‌وتووتر بوو. مه‌ردووخ ئه‌و بوێره‌ بوو که‌ به‌ نووسینیکتێبی فه‌رهه‌نگی مه‌ردووخ و مێژووی کوردستان له‌ هه‌ر دوو بواردا چالاکینواند و کتێبه‌کانیشی له‌ چاپ دران. ره‌نگبێ بۆ ناسینی مه‌ردووخ له‌ بوارینه‌ته‌وه‌ییدا،هه‌ر ئه‌وه‌ به‌س بێ.

له‌ بواری جیهانبینی و بیر و بۆچوونی مه‌ردووخ له‌ پێوه‌ندی نێوان مرۆڤ وسروشتدا که‌ بێگومان کارێکی پسپۆڕانه‌یه‌، پێویستی به لێکۆڵینه‌وه‌یتایبه‌ت هه‌یه‌ که‌ هیوادارم له‌ داهاتوودا لێزانان قۆڵی لێ هه‌ڵماڵن، منده‌توانم ته‌نیا به‌ چه‌ند فاکت له‌ کتێبێ "آیین رستگاری" ئیشاره‌ بکه‌م وبۆ چوونی ئه‌و گه‌وره‌ پیاوه‌ له‌و بواره‌ و چۆنایه‌تی دژایه‌تیه‌که‌ی دژیخوڕافات و پڕوپووچیی باوی سه‌رده‌م پیشان بده‌م:
لاپه‌ڕه‌ی 14: خوای پێکه‌وه‌ نه‌لکاوه‌، جه‌سته‌ی نییه‌، له‌ سه‌ر کورسیدانانیشێ و که‌سیش له‌ په‌نا خۆی دانانێ، دێو ناگرێ و بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنیکاره‌کانی شێتخانه‌ی دانه‌ناوه‌، نامه‌ نانووسێ و مه‌دره‌سه‌ی نییه‌، گوێبۆ ئاوازی که‌س راناگرێ و چاوی به‌ نوێژ و رۆژووی که‌سیشه‌وه‌ نییه‌، دڵیله‌ که‌ش نایه‌شێ و باوه‌پیاره‌ی که‌س نییه. ئه‌و شتانه‌ی که‌ لایه‌نگران وپێشه‌وایان جاڕی ده‌ده‌ن. خوای من 'گیان" له‌ هه‌مووی ئه‌وانه‌ پاک وخاوێنتره‌.

ل 80: خوایه‌کی که‌ پێغه‌مبه‌رانی له‌ دار بده‌ن، له‌شیان به‌ مشارببڕنه‌وه‌، ئازیزانی به‌ هه‌موو چه‌شن ئازار بده‌ن ... مووی وه‌جوڵه‌نه‌که‌وێ و ده‌نگی لێوه‌ نه‌یه‌ ... نه‌بوونی له‌ بوونی باشتره‌.

ل 16: خوای خه‌ڵکی تر ئه‌گه‌ر بێ گیانه‌، بۆ خوایه‌تی نابێ و ئه‌گه‌ریشگیان له‌به‌ره‌ که‌واته‌ هه‌ر ئه‌و "گیانه‌" بۆ به‌ڕێوه‌ بردنی جیهانبه‌سه‌.

ل 87: بۆ له‌ خه‌و کردن و نه‌زان راگرتنی خه‌ڵک، هیچ فێڵ و ته‌ڵه‌که‌یه‌کله‌ ئه‌فسانه‌ و درۆ کاریگه‌رتر نییه‌.
ل 28: هه‌ر شتێک بێجگه‌ له‌ خۆت که‌ له‌ ئاوێنه‌دا ببینی، ئه‌وه‌خولقێنه‌ری تۆیه‌.
‌ل 92: خۆشی له‌ به‌هه‌شتدایه‌ و تاڵی له‌ جهه‌ننه‌م. له‌ ئاره‌زوویبه‌هه‌شتتێکدا که‌ باسی لێوه‌ ده‌که‌ن، خۆتان مه‌خه‌نه‌ جهه‌ننه‌میراستییه‌وه‌.
ل 87: روون و ئاشکرایه‌ که‌ رێبه‌ران بۆ خۆشی و هه‌وا و هه‌وه‌سی خۆیان وسواری که‌ر بوون، دووکانیان کردۆته‌وه‌ ...... خه‌ڵکی بۆ له‌ خه‌وهه‌ڵناستن و خۆیان له‌و چاره‌ڕه‌شیه‌ رزگار ناکه‌ن.

مه‌ردووخ له‌ میعماری، نه‌ججاڕی، نه‌قشی سه‌ر به‌رد، وێنه‌کێشان، سه‌عاتسازی، نیگارکێشی، گوڵکاری و درومان لێزانیه‌کی ته‌واوی هه‌بوو. سوارچاک وتیرهاوێژێکی بێ هاوتا بوو.
له‌ "نه‌وه‌ڕه‌" و له‌وبه‌ر گونده‌وه‌، کێوێکی بڵیندی لێیه‌. له‌ سه‌ر ئه‌وکێوه‌ به‌ میعماری و داڕشتنی خۆی ئه‌و قه‌ڵایه‌یدروست کرده‌وه‌ که‌ له‌سه‌رده‌می ساسانیه‌کاندا دروستیان کردبوو، پاشتر کردی به‌ هاوینه‌هه‌وار و‌هاوینانه‌ له‌وێ ده‌ژیا و ئێستاش کراوه‌ به‌ موزه‌.

مه‌ردووخ بۆ یه‌که‌م جار ماشێنی چاپی هێناوه‌ته‌ سنه‌ و گۆڤارێکی به‌ ناوی "بانگی یه‌کێتی" (ندای اتحاد) له‌ چاپداوه‌ و له‌ 2ی زیقه‌عده‌ی ساڵی 1329 (1950) به‌ پێکهێنانی (انجمن صداقت) ده‌که‌وێته‌ خه‌باتی سیاسی ئه‌وسه‌رده‌مه‌وه‌. بۆ خۆی به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ بووه‌ و له‌ رۆژیپێکهاتنیدا وتاری بۆ خه‌ڵک خوێندۆته‌وه‌ که‌ له‌ کتێبی (تاریخ کرد وکردستان)دا ل 24 به‌ وردی باسی لێکراوه‌.

خه‌باتی سیاسی مه‌ردووخ باسێکی جیاوازه‌ و لێکۆڵینه‌وه‌ی تایبه‌تی پێویسته‌که‌ هیوادارم له‌ جێی خۆیدا باسی لێبکرێ. له‌ ساڵی 1331دا و له‌ کاتیکرانه‌وه‌ی رادوێی سنه‌، مه‌ردووخ وتارێک پێشکه‌ش ده‌کات و له‌ودانه‌ته‌وه‌ی کورد به‌ یه‌کێتی و یه‌کگرتوویی بانگهێشت ده‌کا و پارچه‌هۆنراوه‌یه‌کیش له‌ سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ و به‌ زمانێکی ساکار ده‌خوێنێته‌وه‌که‌ له‌ودا بانگه‌واز ده‌کا، ته‌نیا رێگای رزگاری هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌ک له‌یه‌کگرتووییاندایه‌ و هیچی تر. سه‌رجه‌م ده‌توانین بڵێین که‌ مه‌ردووخهه‌ڵکه‌وته‌ و بلیمه‌تێکی بێ وێنه‌ بوو. تێکه‌ڵاوێک له‌ زانایی و حازرجوابی. هه‌ر بۆیه‌ش وته‌کانی تا ئێستاش له‌ سه‌ر زمانان ماونه‌وه‌.

سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش، پێشبینیه‌کانی بێ وێنه‌ بوون. له‌ ساڵی 1343دا به‌هۆنراوه‌یه‌ک پێشبینی خۆی بۆ خه‌ڵک و ده‌سه‌ڵاتدارانی سه‌رده‌م راگه‌یاندکه‌ مه‌لاکان (خومه‌ینی) ده‌وڵه‌ت ده‌ڕوخێنن و ده‌سه‌ڵات به‌ ده‌سته‌وه‌ده‌گرن. 27 ساڵ پێش مه‌رگی خۆی له‌ هۆنراوه‌یه‌کدا به‌ ناوی "همای جان" ساڵی مه‌رگیخۆی پێشبینی کردبوو که‌ له‌ سه‌ر به‌ردی گۆڕه‌که‌ی هه‌ڵکه‌ندراوه‌.

مه‌ردووخ له‌ هه‌ڵسوکه‌وتی کۆمه‌ڵایه‌تیدا زۆر ساکار و خه‌ڵکی بوو، بۆیه‌شهه‌موو خه‌ڵکی ناوچه‌ و ته‌نانه‌ت هه‌موو کوردستان خۆشیان ده‌ویست و وه‌کوپه‌پووله‌ ئابڵۆقه‌ی شه‌می وجودیان ده‌دا. ئه‌و گه‌وره‌ پیاوه‌ پاش 98 ساڵته‌مه‌ن له‌ رۆژی 20ی شه‌هریوه‌ری ساڵی 1354 (ه.ش)دا، مه‌لی ژیانی بۆهه‌تاهه‌تایه‌ هه‌ڵفڕی و ته‌رمی پیرۆزی له‌ شاری سنه‌وه‌ تا گوندینه‌وه‌ڕه‌ به‌ شانی هۆگرانی گوێزرایه‌وه‌. له‌ په‌ژاره‌ی مه‌رگیدا شاعیران ونووسه‌رانی کورد به‌ زمانی کوردی و فارسی، شیعر و وتاریان پێشکه‌ش کرد که‌له‌ نامیلکه‌یه‌کدا به‌ ناوی باخچه‌ی کوردستان چاپ و بڵاوکراوه‌ته‌وه‌.

ماوه‌ی 6 مانگ له‌ هه‌مووی کوردستان، دانیشتن و رێزلێنان له‌و گه‌وره‌پیاوه‌ درێژه‌ی کێشا. رۆحی شاد بێ.
له‌ هه‌موو دۆستان تکا ده‌که‌م که‌ هه‌ڵه‌کانم بۆ راست بکه‌نه‌وه‌ یائه‌گه‌ر شتێکم له‌ بیر کردووه‌، یارمه‌تیم بده‌ن تا باشتر بکرێ ئه‌وکه‌سایه‌تییه‌ بناسێندرێ. ئه‌گه‌ریش ته‌مه‌ن ئیزنم بدات، به‌ که‌ڵکوه‌رگرتن له‌ نووسراوه‌کانی مه‌ردووخ تێده‌کۆشم بیروبۆچوونه‌کانی، زیاتربخه‌مه‌ روو تا له‌ داهاتوودا نه‌ته‌وه‌که‌مان بتوانێ که‌ڵکی پێویستیلێوه‌رگرێ، هه‌ر وه‌کو ده‌ڵێن: رابردوو چرای رووناکی داهاتووه‌.

جێی خۆیه‌تی له‌ دۆستی خۆشه‌ویستم کاک دوکتور تاهیر حیکمه‌ت ناسراو به‌ئازاد سپاس بکه‌م که‌ نووسراوه‌که‌می کرده‌ کوردی و یارمه‌تی دام.

سه‌رچاوه‌ : مال په ری راڤه

پاسخ با نقل قول
پاسخ


کاربران در حال دیدن موضوع: 1 نفر (0 عضو و 1 مهمان)
 
ابزارهای موضوع
نحوه نمایش

مجوز های ارسال و ویرایش
شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
شما نمیتوانید فایل پیوست در پست خود ضمیمه کنید
شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید

BB code is فعال
شکلک ها فعال است
کد [IMG] فعال است
اچ تی ام ال غیر فعال می باشد



اکنون ساعت 04:08 AM برپایه ساعت جهانی (GMT - گرینویچ) +3.5 می باشد.



Powered by vBulletin® Version 3.8.4 Copyright , Jelsoft Enterprices مدیریت توسط کورش نعلینی
استفاده از مطالب پی سی سیتی بدون ذکر منبع هم پیگرد قانونی ندارد!! (این دیگه به انصاف خودتونه !!)
(اگر مطلبی از شما در سایت ما بدون ذکر نامتان استفاده شده مارا خبر کنید تا آنرا اصلاح کنیم)


لینک فروشگاه سایت: صد تومن !




  پیدا کردن مطالب قبلی سایت توسط گوگل برای جلوگیری از ارسال تکراری آنها