12-16-2010
|
 |
مدیر تاریخ و بخش فرهنگ و ادب کردی   |
|
تاریخ عضویت: Aug 2009
محل سکونت: مهاباد
نوشته ها: 19,499
سپاسها: : 3,172
3,713 سپاس در 2,008 نوشته ایشان در یکماه اخیر
|
|
شکرین حدیث سعدی (2)
بوستان:
بوستان يكي از گنجينههاي پر ارزش زبان فارسي و يكي از بهترين گنجينههاي معارف بشري است. هم از جهت فصاحت و زيبايي ظاهري و كلام و هم از جهت زيبايي دروني و پيام، سرآمد آثار ادبي است. بوستان يكپارچه معرفت ناب است. به قول هانري ماسه: بوستان در حقيقت با حكاياتي كه دارد يك حماسه اخلاقي است.1 بوستان مشتمل بر 10 باب به اين شرح است: عدل، احسان، عشق و مستي، تواضع، رضا، قناعت، عالم تربيت، شكر بر عافيت، توبه، مناجات و ختم كتاب.2
مدح در سخنان سعدي
مرا طبع از اين نوع خواهان نبود
سر مدحت پادشاهان نبود3 سعدي بيشتر اتابكان سلغري و وزيران و واليان و عاملان بزرگ فارس و چند تن از مردان ديگر عهد خود را مدح گفت... از ميان ممدوحان سعدي، شمسالدين محمد صاحب ديوان و برادر او علاءالدين عطاملك جويني، بيش از همه مورد ستايش وي قرار گرفته و استاد را در مدح آنان قصيده هاي غّرا و آن دو بزرگ را در حق استاد پرورشها و بزرگداشت هاي بسيار بوده است.4 سعدي اگر چه به ظاهر صاحب منصبان عصر خود را به اصطلاح مدح گفته است، اما شاعري مديحه سرا نيست. و هم چون بعضي از شعراي سلف خود، مشكل(آلات خوان) و(ديگدان نقره) نداشته و نه كرسي فلك را زير پاي كسي نگمارده است. در قصايد و قطعاتي كه به اصطلاح كسي را ستوده، آنقدر سخنان تلخ، اندرزهاي اخلاقي و ديني آورده و سرگذشت پيشينيان را متذكر شده است كه چند بيت مدح در آن ميان فروغي ندارد و در حقيقت سخنش انذار است نه مدح. نمونهاش قصيدهاي است كه در مدح(انكيانو) سروده است با مطلع:
بس بگرديد و بگردد روزگار
دل به دنيا در نبندد هوشيار5
قصيده مزبور كه در حدود 46 بيت است، فقط شش بيت به مدح و(دعاي درويشدار) اختصاص يافته است و چهل بيت ديگر سخناني تلخ است كه كمتر كسي از دولتمردان دوست دارد بشنود. سعدي نه معصوم است و نه مطلق، بلكه انسان است و گفتهاند كه انسان محل خطا و نسيان است، امّا اگر او را لغزشي باشد، در قبال عظمت و كمال او در خور اعتنا نيست.6
قباگر حرير است و گر پرنيان
بناچار حشوش بود در ميان
توگر پر نياني نيابي مجوش
كرم كارفرما و حشوش ببوش...
چو بيتي پسند آيدت از هزار
بمردي كه دست از تعنّت بدار 7
شيوه سخن
شيوه سخن و گفتار سعدي در آثارش از جهات گوناگون از جمله: زيبايي ظاهري و استفاده از صنايع ادبي، استفاده از معارف اسلامي، به ويژه قرآن و نيز نحوه ارائه پيام ها قابل بررسي و تعمق است.
- غالب گفتار سعدي طرب انگيزست و طيبت آميز و كوته نظران را بدين علت زبان طعن دراز گردد كه مغز دماغ بيهوده بردن و دود چراغ بي فايده خوردن كار خردمندان نيست وليكن بر راي روشن صاحبدلان كه روي سخن در ايشان است پوشيده نماند كه دُرّ موعظه هاي شافي را در سلك عبارت كشيده است و داروي تلخ به شهد ظرافت برآميخته تا طبع ملول ايشان از دولت قبول محروم نماند.8
- سبك بيان و ايراد موضوعات اخلاقي و تربيتي در گلستان و بوستان، با كتب صوفيان مانند كيمياي سعادت يا رساله قشيريه و آثار حكما مانند اخلاق ناصري متفاوت است. زيرا شيخ نه به تعريف هاي منطقي از فضايلي چون عدالت و رضا پرداخته، نه متن احاديث و آيات را كه پايه و درونمايه گفتارش بوده آورده، بلكه مفاهيم و تعليمات را به صورت تمثيل هاي شيرين و حكايات دلنشين ذكر كرده است، به طوري كه تلخي موعظه را در كام جان خواننده از بين مي برد و اخلاق وتربيت را با زباني چندان خوشايند تعليم مي دهد كه شوق خواننده را در به كار بستن آن تعليمات حكيمانه برمي انگيزد9.
- لحن سعدي در بيان نكات مربوط به مردم و عوالم مربوط به آن ها غالباً همراه نوعي مهرورزي است، برخلاف آن جا كه خطاب سخن با زبردستان است و ستمگران، اسلوب بيان به همراه نوعي پرخاش است و تندي...10.
- سعدي يك مسلمان است و خانواده او از عالمان دين بودهاند و سعدي مدت مديدي در نظاميه به تحصيل علوم اسلامي مشغول بوده است. بنابراين علوم شرعي را آموخته است. باقرآن آشنايي كامل دارد و به عبارت ديگر يك عالم و حكيم مسلمان است و از اين رو آثارش رنگ و بوي اسلامي دارد و آن آثار، هم از نظر قالب و هم از نظر محتوا و پيام تحت تأثير معارف اسلامي است.
- سعدي در آثار خود به شيوه هاي گوناگون از قرآن و معارف بيكران آن بهره گرفته است. ولي برداشت هاي خود از قرآن را كمتر در قالب ترجمه و تفسير و تأويل بيان نموده است؛ آن گونه كه در شيوه مفسران و يا عارفان و اهل باطن بوده است. شيوه هاي بهره گيري سعدي از قرآن هم چون هنر ادبي اش كاملاً ابتكاري و دلنشين است.11 و او گويندهاي توانا و شاعري شيرين سخن و آموزگاري دردمند است و همواره مي كوشد كه آثارش صحيفه معرفة الله و نمودار آيات صنع الهي باشد.12 از ديگر ويژگي هاي سخن سعدي اين است كه جهت نصيحت به معاصرين و آيندگان، به سرگذشت پيشينيان تمسك مي جويد؛ چون معتقد است كه: نيك بختان به حكايت و امثال پيشينيان پندگيرند زان بيشتر كه پسينيان به واقعه او مثل زنند.13 بي ترديد سعدي اين شيوه را از قرآن كريم آموخته است و شيوه بيان قصص در قرآن و آيه (فاعتبروا يا اولي الابصار) را هميشه در پيش چشم داشته است، زيرا(قرآن كريم نيز داستان اقوام سلف و سرگذشت بسياري از مردم را كه در حيات خود حق را از باطل نشناخته و يا به راه صواب رفتهاند براي ما بازگو كرده و سرنوشت خوب يا بد، سعادت و يا شقاوت آنان را عبرت آموز گردانيده است. شك نيست كه پند و موعظه وقتي به همراه سرگذشتي آورده شود. يا ضمن قصهاي بيان گردد، القاء آن آسان تر و آموزنده تر و ذهن شنونده و يا خواننده در پذيرفتن آن گيراتر و آماده تر خواهد بود. چه، سرگذشت بشر آكنده از تجربه هاي تلخ و شيرين است كه در طول زمان، هر نسل براي نسل هاي ديگر به يادگار گذاشته و مايه عبرت آنان ساخته است.14 علاوه بر آن چه ذكر شد مي توان گفت كه كلام و سخن سعدي ويژگي هاي بارز زير را دارد:
سعديا چون تو كجا نادره گفتاري هست؟
يا چو شيرين سخنت نخل شكر باري هست؟
پي نوشت ها:
-1 ماسه، هنري. تحقيق درباره سعدي، ترجمه دكتر غلامحسين يوسفي و دكتر محمد حسن مهدوي اردبيلي، تهران، انتشارات توس، 1369، ص 159.
2- كليات(بوستان)، ص 205.
3- كليات(بوستان)، ص 206.
-4صفا، ذبيحالله. تاريخ ادبيات ايران جلد دو، خلاصه جلد سوم، تهران، انتشارات فردوسي، 1361، ص 128.
5- كليات(قصايد فارسي)، ص 724.
6- شاهرخي، محمود. در بارگاه خاطر سعدي، ذكر جميل سعدي، ج 2، ص 306.
7- كليات(بوستان)، ص 206.
8- كليات(گلستان)، ص 193.
9- ركني، محمدمهدي. سعدي آموزگار قناعت، ذكر جميل سعدي، ج 2، ص 170.
10- ناصح، محمد مهدي. سعدي و فرهنگ مردم، ذكر جميل سعدي، ج 3، ص 247.
11- زنجاني، عميد. تاثير متون فرهنگ اسلامي بويژه قرآن در آثار شيخ سعدي، ذكر جميل سعدي ج 2، ص 216.
12- تجليل، جليل. سعدي و معرفت كردگار، ذكر جميل سعدي، ج 1، ص 251.
13- كليات(گلستان)، ص 190.
14- لسان، حسين. پژوهشي در روايات و مضامين سعدي، ذكر جميل سعدي، ج 3، ص 145.
15- ناصح، محمدمهدي. سعدي و فرهنگ مردم، ذكر جميل سعدي، ج 3، ص 269.
16- زنجاني، عميد. تاثير متون فرهنگ اسلامي به ويژه قرآن در آثار شيخ سعدي، ذكر جميل سعدي، ج2، ص 225.
منبع: بانگ مقالات فارسي
__________________
شاره که م , به ندی دلم , ئه ی باغی مه ن
ره وره وه ی ساوایه تیم , سابلاغی مه ن
دل به هیوات لیده دا , لانکی دلی
تو له وه رزی یادی مه ن دا , سه رچلی
خالید حسامی( هیدی )
|
|
جای تبلیغات شما اینجا خالیست با ما تماس بگیرید
|
|