[behnam5555]

فرقه ‏های صوفی

از همان آغاز به علل مختلف، سير و سلوک عرفانی با شيوه ‏ها و روشهای گوناگون انجام پذيرفته است که اين شيوه ‏ها و سليقه ‏ها به عنوان طريقت ‏يا سلسله، شناخته شده ‏اند، که به سلسله ‏های مهم عرفان و تصوف اسلامی ذيلا اشاره‏ای می ‏کنيم:

سلسله قادريه:

منسوب به عبد القادر گيلانی (متوفی 562 ه.) ملقب به قطب الاعظم. پيروان اين مکتب به محبت و خدمت ‏شهرت دارند. اگرچه در اصل از بين حنابله برخاسته ‏اند، اما تا حدود زيادی اهل تسامح و مسامحه بودند. در اين طريقت ‏به حفظ سنت و شعائر تاکيد می ‏شود و اين طريقت در سراسر بلاد اسلامی منتشر شده است.

سلسله رفاعيه:

منسوب به ابو العباس سيد احمد رفاعی بصری(متوفی 578) است که سلسله شيوخ آن به معروف کرخی می‏ رسد. پيروان اين طريقت جهانگرد و خانه به دوش و در کار رياضت و تربيت و ترتيب ذکر، تندروتر از قادريه ‏اند.


سلسله بدويه:

منسوب است ‏به سيدی احمد البدوی (متوفی 675) که آنان را احمديه نسز می ‏نامند. سلسله بدوی در مصر انتشار زيادی پيدا کرد. در يکی از جنگهای صليبی که سن لوئی به مصر حمله کرد پيروان اين سلسله مسلمين را به جنگ با مسيحيان تشويق می‏کردند. اما بی ‏بند و باری و ميگساری آنها بعدها از اسباب عدم توجه عامه مسلمين به آنها شد.

سلسله سهرورده:

منسوب به شهاب الدن عمر بن عبد الله سهروردی (متوفی 632 ه.) است که در تصوف طريقه‏ای معتدل داشت. وی عمل به فرايض دین را مقدمه وصول به حقيقت می‏ شمرد. سلسله‏ های جلاليه، جماليه، زينبيه، خلوتيه و شعبه ‏های متعدد و مختلف آن در آسيای صغير، روشنيه در افغانستان از طريق سهرورده نشات يافته‏ اند. زکريای مولتانی، اين طريقت را در هند رواج داد و پيروانی يافت.


سلسله شاذليه:

منسوب به ابو الحسن شاذلی (متوفی 656 ه.) است. رعايت پنج اصل خوف ظاهری و باطنی، پيروی از سنت، عدم اعتنا به خلق، تسليم و رضا، توکل در شادی و محنت، پايه اعتقادی اين طريقت است. اين سلسله در مصر و مغرب و بلاد عثمانی قديم اعتبار تمام را کسب کرده است. سلسله‏ های: جوهريه، وفائيه، مکيه، هاشميه، عفيفيه، و قاسميه، خواتريه در مصر و سلسله ‏هايی مثل شيخيه، ناصريه، حبيبيه، و يوسفيه در مغرب، از آن منشعب شده‏ اند.

سلسله نقشبنديه:

منسوب به خواجه بهاء الدين محمد نقشبند (متوفی 792 ه.).
اين سلسله در هند، مخصوصا در دوره اقتدار مغول هند، نفوذ داشت. پيروان اين طريقت طرفدار زهد و سادگی هستند.
البته مركزيت اين طريقت درزمان مولانا خالد نقشبندي شهرزوري از هندوستان به كردستان انتقال يافته ومشايخ نقشبنديه هورامان كه جانشينان مولانا خالد محسوب مي شوند اين طريقت را در سراسر جهان گسترش داده اند.

سلسله چشتيه:

اين سلسله را معين الدين چشتی (633) به وجود آورد. که شيخ فريد الدين شکر گنج (متوفی 670 ه.) و شيخ نظام الدين اولياء (متوفی 725 ه.) از اخلاف وی هستند.

سلسله شطاريه:

منسوب به عبد الله شطار (متوفی بين 818 و 832 ه.) است‏سخنان او يادآور سخنان بايزيد و حلاج است. اين طريقه در سوماترا و جاوه نيز پيروانی دارد.


سلسله مولويه:

منسوب به جلال الدين محمد بلخی رومی معروف به مولوی (متوفی 672) که دو فرقه پوست ‏نشينان و ارشاديه از آن برخاسته ‏اند. پيروان اين طريقت، معتقد به وحدت وجود هستند و توجه به وجد و سماع، قول و ترانه از مختصات اين طريقت است. مولويه در عهد دولت عثماني‏ها کسب نفوذ کردند و بعد از روی کار آمدن جمهوری ترکيه نفوذ خود را از دست دادند و اکنون فقط در حلب و بعضی بلاد کوچک باقی ماندند.


سلسله بکتاشيه:

منسوب به حاجی بکتاش ولی (متوفی 738 ه.) اين طريقت در حدود قرن هشتم هجری پيدا شد و در ترکيه در روزگار سلاطين عثمانی رواج يافت. در آداب و عقايد اين فرقه، هم صبغه تشيع است و هم نوعی گرايش به تاويل و مسامحه. بعضی آداب و رسوم هم از تاثير و تقليد نصارا در بين آنها رواج يافته است. کلاه سفيد، احترام به اديان، مبارزه با ظلم، از خصوصيات آنان است.

سلسله نعمت اللهيه:

منسوب به شاه نعمت الله ولی (متوفی 835 ه.) عقيده به وحدت وجود افراطی از مختصات اين طريقت است. چند طريقه از اين سلسله منشعب شده است که در ايران پيروانی دارد.

سلسله ذهبيه:

منسوب به مير عبد الله برزش آبادی که طريقه او از طريقت کبرويه جدا شده است و تا حدی رنگ غلو دارد و مانند سلسله نعمت اللهيه به تشيع منسوب است.

برگرفته از کتاب: عرفان نظری ص 195 - نويسنده: دکتر سيد يحيي يثربي