[behnam5555]

جشن آبپاشان یا آبریزان

ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم به جز جشن تیرگان در اول تیرماه از جشنی به نام جشن آب ریزان نام می برد که در روز سیزدهم تیرماه هرسال برپا می شده است.
البته بعضی بر این هستند که جشن آبریزان در کنار جشن تیرگان هم برپا می شده است.
به هر حال ایرانیان قدیم در آغاز فصل گرما به آب پاشی، شنا کردن، آب بازی و آب پاشیدن به یکدیگر می پرداختند تا خستگی کار و زراعت را از خود دور کنند.
این جشن مدتی از یادها رفته بود ولی در دوران صفویان باز زنده شد.
این جشن به صورت رسمی در اصفهان پایتخت صفویان در کنار زاینده رود و در زیر پل اللّه وردیخان (سی و سه پل) با شکوهی خاص برگزار می شد. بر پایه آنچه تاریخ نگاران و جهانگردان نوشته اند شاه عباس اول اگر در اصفهان بود در کنار زاینده بود برابر پل سی و سه پل و اگر در مازندران بود در کنار دریای خزر در جشن آبریزان شرکت می کرد.
گوینده نامعلومی جشن آب پاشان در زمان شاه عباس را این گونه توصیف می کند که در نسخه خطی کتابخانه ملی ملک آمده است:
چو هر سال، روز نخستین ز مهر / برافروزد از برج خرچنگ چهر
بود آب پاشان به رسم عجم / که کسری شگون کرده بوده است و جم
در آن روز در چارباغ ازدحام / نمودند بیش از شمر خاص و عام
ز بس ریختند آب بر یکدگر / جهان گشت تا ماهی و ماه، تر
اسکندربیک ترکمان نیز در تاریخ عالم آرای عباسی، صفحه 552، ضمن حوادث سال 1020 هجری قمری می نویسد:
روز اول تحویل سرطان که عرف اهل عجم و شکون کسری و جم روز آب پاشان است، به اتفاق، در چهارباغ صفاهان تماشای آب پاشان فرموده، و در آن روز، زیاده از صد هزار نفر از طبقات خلایق و ضیع و شریف در خیابان چهارباغ جمع آمده، به یکدیگر آب می پاشیدند، از کثرت خلایق و بسیاری آب پاشی، زاینده رود خشکی پذیرفت، فی الواقع تماشای غریبی است.
پیترو دلاواله جهان گرد ایتالیایی که به سال 1028 قمری در شهر اصفهان شاهد جشن آب پاشان بوده است، در این باره نگاشته است:
روز جمعه پنجم ماه ژوییه 1419 میلادی / 22 رجب 1028 / 15 سرطان، مراسم جشن آب پاشان یا آب ریزان انجام گرفت. من تا آن روز، مراسم این جشن را ندیده بودم؛ چه ظاهرا در غیاب شاه، موقوف می شود. آب پاشان نام کنونی این جشن است؛ ولی در کتاب های کهن آن را آب ریزان نوشته اند. در این روز جشن، تمام مردم از هر طبقه و حتی شخص شاه نیز بی هیچ ملاحظه به سبک اهالی مازندران، لباسی کوتاه، به بر می کنند، و برای این که به جامه هاشان از ریزش آب و گل، آلوده نشود، به جای آن شب کلاهی را به سر می گذارند، سپس دست ها را بالا می زنند، و در کنار رودخانه، یا محل دیگری که آب زیاد در دسترس باشد، حاضر می شوند، و همین که شاه اشاره کرد، با ظرف هایی که در دست دارند، بر سر و روی هم آب می پاشند، گاه گاه این آب پاشی به جایی می رسد که برخی مردم از شدت هیجان، و یا به علل دیگر، ظرف ها را به سویی می اندازند، و با دست به آب ریختن می شتابند، در این گونه موارد، حریفان، خود را میان رود یا استخر می افکندند.
و در جای دیگر نوشته است:
در اصفهان مراسم جشن آب ریزان را در کنار زاینده رود، در انتهای خیابان چهارباغ برابر پل زیبای اللّه وردیخان به جای می آوردند، به همین سبب، شاه آن روز، اول صبح بدان جا رفت و تمام روز را در یکی از غرفه های زیر پل به تماشا نشست، اندکی پیش از آن که مراسم جشن به پایان رسد، و مردم دست از آب پاشی بردارند.
دن گاردو سیلوافیگوه را، سفیر پادشاه اسپانیا نیز در سفرنامه خود شرحی درباره این جشن و ترتیب پذیرایی شاه از سفیران در زیر پل چهارباغ نوشته است، و در وقایع سال بعد که شاه، سفر مازندران و گیلان رفته بوده، درباره مراسم این جشن که در قصبه رودسر با حضور وی انجام گرفته، چنین نوشته است:
رسم مردم گیلان است که ایام خمسه مسترقه هر سال که به حساب تنجیم آن ملک بعد از انقضای سه ماه بهار قرار داده اند، و در میانه اهل عجم روز آب پاشان است بزرگ و کوچک، به کنار دریا آمده، و در آن پنج روز به سور و سرور می پردازند.
ای کاش جشنهای باستانی ما و به ویژه این جشن زیبا و فرح انگیز باز برپا شود.

منبع : اصفهان ٱن لاین