[behnam5555]

شب یلدا شب زایش نور و مهربانی

خاستگاه بسیاری از اسطوره‌ها و باورهای جوامع باستان، از پدیده‌ای کیهانی یا زمینی در محیط پیرامونی آنان الهام گرفته شده است. و همواره حضورعاملی واقعی و ملموس در محیط زندگی انسان‌ها، تأثیری چشمگیر در پیدایش و شکل‌گیری باورهای همگانی داشته است. در ایران نیزشامگاه سی‌ام آذرماه و بامداد یکم دی‌ماه وآغاز زمستان را "شب چله" یا "شب یلدا" مینامند. که طولانی
ترین شب سال و سرآغاز اوج گرفتن خورشید در آسمان و طولانی شدن تدریجی روزهاست .
انقلاب زمستانی در باور اکثر مردمان جنبه ای آیینی با کارکردی فرا زمینی دارد. درکهن کیش مهری که ریشه ای ایرانی دارد معتقدند در چنین شبی "میترا" یا "مهر" کنار یک نهر آب از دل تخته ‌سنگی متولد شد و از اینرو پیروان کیش مهر روز نخست زمستان را "خوره روز"(خورشید روز) نامیدند وشروع نخستین روز سال.
خرم دینان پیرو مزدک نیز این روز را گرامی داشته و از آن با نام "خرم روز" یاد می‌کرده و آیین‌هایی ویژه داشته‌اند.
این روز در میان سایر ملل نیز ریشه ای دیرنده در باورهایشان دارد از شرق تا به غرب عالم. حتی در عصر معاصر نیز مصادف شدن تولد حضرت مسیح و آغاز کریسمس را میتوان دنباله همین آیین های برآمده از تحولات کیهانی دانست. بدون شک پاسداشت زاد روز خورشید بین تمام ملل برمیگردد به آیین های حاصلخیزی و باروری و دگرگونی های طبیعت.
با نگاهی نشانه شناسانه به این آیین ها میتوان درمیان همه آنها اشتراکاتی نمادین یافت.

اشتراکات نمادین :
------------------
1- رنگ سرخ : این رنگ را میتوان در پوشش و خوراکی هایی که در این شب حضور دارد به وضوح یافت بعنوان نمونه در لباسهای مراسم کریسمس و جشن "حنوکا" یهودیان و یا میوه هایی که در این شب حضور دارند مثل انار وهندوانه در میان ایرانیان و لوبیای قرمز میان چینی ها برافروختن آتش میان روسها و زرتشتیان و..

2- رنگ سفید : که بیشتر در پوشش مردم در این روز تجلی می یابد از ردای سفید شاهان ایرانی که از روز اول دیماه در جامه هایی سفید با زیر دستان خود برفرشهای سفید به مصاحبت و هم مجلسی میپرداختند تا جامه های سفید دختران روس و راهبان بودایی و شرکت کنندگان در مراسم "Hogmanay" اسکاتلندی.

3-گاو : در نشانه های نمادین این شب جایگاه ویژه ای دارد که بیشتر به صورت سمبلی از صورت فلکی ثور در آسمان که درخشش مصادف است با انقلاب زمستانی و یا گاوی قربانی که در آیین های مهر پرستی ایرانی, یا یونانی,رومی, مصری تجلی میابد

4- هدیه دادن : تقریبا در تمامی آیین های این روز و در میان همه ی اقوام هدیه دادن بخشی از مراسم ویژه و سمبولیک آخرین شب پاییز است . از هدیه ی ایرانیان باستان برای نو عروسان خانواده تا هدیه پاپا نوئل به کودکان . تفسیر واقعی این هدیه تمثیلی است از هدیه ای که از آسمان برای ما نازل میشود .

5- زن : این شب را میتوان با نماد زن ( مونث) برابر دانست تقریبا در اکثر آیین های این شب خاص در میان ملل زنها نقش اصلی و محوری را ایفا میکنند .

6- جشن : عنصر جشن, محور اصلی تمام آیینهای شب یلدا در میان ملل مختلف است بخصوص در روز اول دیماه و آغاز زمستان که در کلیه مراسم این روز جشن و پایکوبی همراه با هدیه و قربانی برپا بود

7- خوراک ویژه : در تمام مراسمی که در فرهنگ های مختلف برای چنین شبی وجود داشته بحث خوراک ویژه ای است که در این مراسم تناول میشده است از خشکبار تا گوشت و نوشیدنی های متنوع که به فراخور هر فرهنگی متفاوت بوده است .

8- گردهمایی : از آنرو که این مراسم یک آیین جمعی بوده است در تمام فرهنگ ها این مراسم توام با گردهم آیی و جمع شدن افراد در یک مکان خاص (منزل ریش سفید یا بزرگ قوم ) بوده است از مهمانی در خانه بزرگترین فرد طائفه یا قبیله تا جمع شدن گروهی در محل ویژه برگزاری مراسم .

9-آتش و روشنایی : بر افروختن چراغ شمع یا آتش در شب یکی از مشترکات همه ی فرهنگ ها در مراسم مربوط به انقلاب زمستانی و شب یلدا است . چرا که آتش سمبل زمینی زایش مجدد خورشید است و روشنایی نشانه پیروزی نور بر تاریکی .
هرچند باز میتوان مشترکات بیشتری در برگزاری این مراسم بین فرهنگ های مختلف یافت اما من به همین بسنده میکنم و آرزو میکنم این روز بعنوان میراث مشترک بشری با خواستگاهی ایرانی بعنوان روز تولد "مهر" و مهربانی درفهرست جهانی میراث فرهنگی یونسکو ثبت شود .