[behnam5555]

آندره گدار معمار، باستانشناس و ايرانشناس فرانسوي

André Godard

آندره گدار( 1965-1881) معمار، باستانشناس و مورخ فرانسوي ، مدير بخش باستانشناسي ايران كه با نام اداره كل عتيقات شناخته شده بود. وی در دانشکده هنرهای زیبای پاریس (بوزار)در رشته معماری و باستان‌شناسی تحصیل کرده است. براي نخستين بار همراه هانري ويوله در 1911 به خاورميانه مي رود و به حفاري در سامرا مشغول مي شود. گدار مطالعاتش را در خصوص معماري اسلامي در مصر در 1912 ادامه مي دهد. بعد از جنگ جهاني اول، گدار با يدا رويي(Yeda Reuilly)ازدواج مي كند. با ايجاد نمايندگي باستانشناسي فرانسه در افغانستان از 1922 گدار به همراه همسرش براي باز شناسي مكان هاي باستاني مي روند كه تا آن زمان حفاري نشده بودند. آنها باميان را مورد مطالعه قرار مي دهند و همين امر موجب مي شود كه در 1925 يك نمايشگاهي از مركز زيارتگاه بوديست ها در موزه گيمه برپا نمايند.
در 1928 از گدار درخواست مي شود كه مديريت دفتر باستانشناسي در ايران را بپذيرد. این دفتر توسط رضا شاه پس ازخاتمه انحصار فرانسه در کاوش های باستان شناسی در ایران تاسیس گرديد. در سال 1307 شمسی مطابق با 1929 میلادی به دعوت دولت وقت ایران، برای سازماندهی و راه اندازی اداره کل باستان شناسی وارد ایران شد. به موجب قراردادی رسمی که به امضای وزیر وقت معارف رسیده بود، اداره موزه وزارت معارف را تا سال 1312 عهده دار بود. از ابتدای سال 1313 با حفظ سمت، به ریاست کتابخانه وزارت معارف و با تأسیس موزه ایران باستان به سمت مدیر کل موزه منصوب شد. او در اوایل دوره پهلوی به ایران وارد شد و به استخدام دولت ایران درآمد. مسئولیت‌های او نظیر مدیر اداره عتیقیات (باستانشناسی وموزه)، فعالیت های پژوهشی و شناسایی و ثبت آثار فرهنگی ایران (با همکاری همسرش یدا گدار و ماکسیم سیرو)، انتشار نشریه باستان‌شناسی، بنیان‌گذاری دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، ریاست و استادی همین دانشکده در آغاز، وی را مهم‌ترین شخصیت خارجی معماری دوره پهلوی اول قرار می‌دهد که نزدیک به ربع قرن در ایران حضور داشت.
یادگار برجسته و مهم گدار که با گذشت نزدیک به هشتاد سال کماکان قطب فرهنگی پایتخت محسوب می شود، دانشگاه تهران است. نقشه عمومی دانشگاه تهران و برخی دانشکده ها و تالارهای آن، از آثار بر جای مانده آندره گدار است. موزه مردم شناسی، که در محوطه کاخ گلستان واقع شده، نیز از جمله بناهایی است که گدار در ساخت و راه اندازی آن دخالت داشته است. وی نخستین رئیس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران نیز بود و در سال 1337 موفق به دریافت دکترای افتخاری از همین دانشگاه شد. ساختمان قدیمی کتابخانه ملی که در خیابان سی تیر تهران واقع شده از جمله بناهای مهمی است که طرح و نقشه آن را آندره گدار در سال 1312 شمسی کشیده است و نهایتاً ساختمان کتابخانه ملی همانند موزه ایران باستان در سال 1316 افتتاح می گردد. از آثار ديگر او در زمینه طرح و اجرای آثار معماری طرح آرامگاه فردوسی در توس، و طرح آرامگاه حافظ و سعدی بوده‌است.
آندره گدار تنها در حوزه فرهنگ و هنر سرشناس نبود، او در مسائل سیاسی و اجتماعی هم از شهرت نیکی برخوردار بود، به نحوی که در خلال سال های جنگ دوم جهانی و در زمان اشغال فرانسه از سوی آلمان نازی، نهضت مقاومت ملی فرانسه وی را به عنوان نماینده خود در ایران برگزید. در این مدت، گدار دست به انتشار نشریه ای به نام فرانسه آزاد زد که در تهران منتشر می شد.
از گدار، کتاب ها و مقالات متعددی بر جای مانده است. گدار نتیجه اکتشافات و تحقیقات وسیع خود را از سال 1315 در قالب جزواتی سالانه به زبان فرانسه منتشر کرد و بر آن آثار ایران نام نهاد. این اثر گرانبها که در 8 جزوه بود، در 4 مجلد به چاپ رسید و در طی 50 سال به پارسی برگردانده شد. در تدوین کتاب ارزشمند آثار ایران، گدار علاوه بر همسرش از محققان و ایران شناسان برجسته دیگری نیز سود برده است. طاق های ایرانی، نام کتاب دیگری از آندره گدار است که در سال 1369 با ترجمه کرامت الله افسر به فارسی برگردانده شد. انواع قوس ها، طاق بندی ها، گنبدها و مقرنس ها از روزگاران گذشته تا عصر نویسنده در نقاط مختلف ایران و در معابد، مساجد، آتشکده ها، کاخ ها، آب انبارها و حتی خانه ها در این کتاب بررسی شده است. از جمله کتاب های معروف او می توان به اشیای برنزی لرستان اشاره کرد که در سال 1931 میلادی در پاریس به چاپ رسید. بعد از بازگشت به فرانسه در 1960 او خود را وقف نوشتن كتابش به نام هنر ايران نمود كه در سال 1962 در پاريس به چاپ رسيد. گدار در سال 1965 میلادی و در سن 84 سالگی در فرانسه در گذشت.