[behnam5555]

مناظره خسرو با فرهاد(نظامی گنجوی)

نخستین بار گفتش كز كجائی
بگفت از دار ملك آشنائی
بگفت آنجا به صنعت در چه كوشند
بگفت انده خرند و جان فروشند
بگفتا جان فروشی در ادب نیست
بگفت از عشقبازان این عجب نیست
بگفت از دل شدی عاشق بدینسان؟
بگفت از دل تو می‌گوئی من از جان
بگفتا عشق شیرین بر تو چونست
بگفت از جان شیرینم فزونست
بگفتا هر شبش بینی چو مهتاب
بگفت آری چو خواب آید كجا خواب
بگفتا دل ز مهرش كی كنی پاك
بگفت آنگه كه باشم خفته در خاك
بگفتا گر خرامی در سرایش
بگفت اندازم این سر زیر پایش
بگفتا گر كند چشم تو را ریش
بگفت این چشم دیگر دارمش پیش
بگفتا گر كسیش آرد فرا چنگ
بگفت آهن خورد ور خود بود سنگ
بگفتا گر نیابی سوی او راه
بگفت از دور شاید دید در ماه
بگفتا دوری از مه نیست در خور
بگفت آشفته از مه دور بهتر
بگفتا گر بخواهد هر چه داری
بگفت این از خدا خواهم به زاری
بگفتا گر به سر یابیش خوشنود
بگفت از گردن این وام افكنم زود
بگفتا دوستیش از طبع بگذار
بگفت از دوستان ناید چنین كار
بگفت آسوده شو كه این كار خامست
بگفت آسودگی بر من حرام است
بگفتا رو صبوری كن درین درد
بگفت از جان صبوری چون توان كرد
بگفت از صبر كردن كس خجل نیست
بگفت این دل تواند كرد دل نیست
بگفت از عشق كارت سخت زار است
بگفت از عاشقی خوشتر چكار است
بگفتا جان مده بس دل كه با اوست
بگفتا دشمنند این هر دو بی دوست
بگفتا در غمش می‌ترسی از كس
بگفت از محنت هجران او بس
بگفتا هیچ هم خوابیت باید
بگفت ار من نباشم نیز شاید
بگفتا چونی از عشق جمالش
بگفت آن كس نداند جز خیالش
بگفت از دل جدا كن عشق شیرین
بگفتا چون زیم بی‌جان شیرین
بگفت او آن من شد زو مكن یاد
بگفت این كی كند بیچاره فرهاد
بگفت ار من كنم در وی نگاهی
بگفت آفاق را سوزم به آهی

چو عاجز گشت خسرو در جوابش
نیامد بیش پرسیدن صوابش
به یاران گفت كز خاكی و آبی
ندیدم كس بدین حاضر جوابی
به زر دیدم كه با او بر نیایم
چو زرش نیز بر سنگ آزمایم
گشاد آنگه زبان چون تیغ پولاد
فكند الماس را بر سنگ بنیاد
كه ما را هست كوهی بر گذرگاه
كه مشكل می‌توان كردن بدو راه
میان كوه راهی كند باید
چنانك آمد شد ما را بشاید
بدین تدبیر كس را دسترس نیست
كه كار تست و كار هیچ كس نیست
به حق حرمت شیرین دلبند
كز این بهتر ندانم خورد سوگند
كه با من سر بدین حاجت در آری
چو حاجتمندم این حاجت برآری
جوابش داد مرد آهنین چنگ
كه بردارم ز راه خسرو این سنگ
به شرط آنكه خدمت كرده باشم
چنین شرطی به جای آورده باشم
دل خسرو رضای من بجوید
به ترك شكر شیرین بگوید
چنان در خشم شد خسرو ز فرهاد
كه حلقش خواست آزردن به پولاد
دگر ره گفت ازین شرطم چه باكست
كه سنگ است آنچه فرمودم نه خاكست
اگر خاكست چون شاید بریدن
و گر برد كجا شاید كشیدن
به گرمی گفت كاری شرط كردم
و گر زین شرط برگردم نه مردم
میان دربند و زور دست بگشای
برون شو دست برد خویش بنمای
چو بشنید این سخن فرهاد بی‌دل
نشان كوه جست از شاه عادل
به كوهی كرد خسرو رهنمونش
كه خواند هر كس اكنون بی ستونش
به حكم آنكه سنگی بود خارا
به سختی روی آن سنگ آشكارا
ز دعوی گاه خسرو با دلی خوش
روان شد كوهكن چون كوه آتش
بر آن كوه كمركش رفت چون باد
كمر دربست و زخم تیشه بگشاد
نخست آزرم آن كرسی نگهداشت
بر او تمثال‌های نغز بنگاشت
به تیشه صورت شیرین بر آن سنگ
چنان بر زد كه مانی نقش ارژنگ
پس آنگه از سنان تیشه تیز
گزارش كرد شكل شاه و شبدیز
بر آن صورت شنیدی كز جوانی
جوانمردی چه كرد از مهربانی
وزان دنبه كه آمد پیه پرورد
چه كرد آن پیرزن با آن جوانمرد
اگرچه دنبه بر گرگان تله بست
به دنیه شیر مردی زان تله رست
چو پیه از دنیه زانسان دید بازی
تو بر دنبه چرا پیه می‌گدازی
مكن كین میش دندان پیر دارد
به خوردن دنبه‌ای دلگیر دارد
چو برنج طالعت نمد ذنب دار
ز پس رفتن چرا باید ذنب وار