[behnam5555]

نوروز در تاجیکستان

میزهای طویل کهرویشان رومیزیهای زیبا انداخته شده است. پشت میز، دختران تاجیک با لباسهای سنتیایستاده اند. محتویات دسترخوان ( سفره ) بسیار بیشتر از هفت سین است: انواع میوه،سمبوسه ها، شیرینی ها، حتی نوشابه های گوناگون، سبزه، گل و گندم. آن طرفتر " دخترنوروز " سبزه به دست ایستاده است.
“همه شمارا به نوروز خجسته پی تبریک و مبارک باد می گوییم. برایتان پیش از همه، سلامتی وعمر دَراز آرزو داریم. مثل کوه های پامیر همیشه سربلند باشید. نوروزتان پیروز باد،هر روزتان نوروز باد. " موسیقی محلی بدخشانی، صدای مجری را قطع می کند. دختری بالباسی قرمز و سفید به میان می آید و می رقصد. رقصی با حرکات مقطع و نسبتا خشن امابسیار جذاب.
نوبت به رقص قاشقمی رسد و بعد از آن " گل بزم ". چیزی شبیه به مشاعره که بیشتر معاشقه است. دو دخترو دو پسر " گل بزم " را با خواندن اشعار عاشقانه اجرا می کنند. میان این برنامه هامجری شعر می خواند. شعرهای عاشقانه حافظ، شعرهای رودکی و ... " باز نوروز آمد و دلشد جوان ، آفتابا ، ای فروغ صد جهان ، تا به نوروزی دگر ما را رسان. " پسران جواندر بوق می دمند و بر دف می کوبند.
برنامه بعدی رقصگولابی است. دختری با لباس اطلس به میان می آید و می رقصد. شادی، شعر و عشق؛ جشنهای تاجیکان در محیط باز و به صورت عمومی برگزار می شود. جشن نورورزی در تاجیکستان سابقه ای چند هزار ساله دارد. حتی دردوران حکومت شوروی سابق نیز با وجود اعمال فشار و ایجاد موانع در راه تجلیل ازنوروز، مردم تاجیک این جشن باستانی و ملی خود را گرامی می داشتند.
در این کشور دونوع جشن نوروز وجود دارد. یکی دولتی و رسمی است و دیگری مردمی. جشن رسمی در ورزشگاهشهر دوشنبه با حضور مقامات کشوری برگزار می شود. در این مراسم دختر شایستهتاجیکستان انتخاب می شود و به عنوان " دختر نوروز " لباس سفید می پوشد و سبزه بهدست می گیرد. دیگر رقیبان نیز بقیه اجزای سفره هفت سین را به دست میگیرند.
جشن مردمی در شهرتاریخی حصار برگزار می شود. بیشتر مردم فقیر در این جشن خیابانی شرکت می کنند ورسیدن بهار را خوشامد می گویند. در گوشه ای از خیابان مراسم سمنکپزان برگزار میشود. در حالیکه جوانه های گندم همراه با آب و آرد در دیگ می جوشد، چند عدد سنگ تمیزو شسته شده داخل دیگ می اندازند. دختران و پسران جوان با کفگیر سمنک را هم می زنندو بعد کفگیر را بالا می آورند. بودن سنگ در کفگیر خبر از ازدواج آن شخص طی سال جاریمی دهد. گاهی دو یا سه سنگ در کفگیر می آید و گاه هیچ. صدای جیغ کسانی که دور دیگایستاده اند نشان می دهد که آن شخص چقدر خوش شانس بوده است. دختران سمنک را هم میزنند، گروهی آن طرفتر دف می نوازند و می خوانند: " سُمَنَک در جوش ما کفچه زنیم ،دگران در خواب ما دفچه زنیم. " بقیه می رقصند.
در سمت دیگر شهرحصار، مردان درفضایی بزرگ، مراسم بزکِشی را اجرا می کنند. بز کشته شده ای را بایدبه نقطه ای برسانند. سوار بر اسب، چوب به دست، گاهی به اسب نهیب می زنند و گاهی بهدستان کسی که بز را گرفته است می کوبند. بز روی زمین کشیده می شود، از این دست بهآن دست. دور میدان مردم گوش تا گوش ایستاده اند و تماشا می کنند. عده ای شرط بندیکرده اند و عده ای دیگر منتظرند تا اسب سواران به آنها نزدیک شوند و آنها پا بهفرار گذارند. مراسمی خشن که نظر زنان را کمتر به خود جلب می کند. کمی آن طرفترمردانی دیگر با هم کشتی می گیرند. کودکان بستنی لیس می زنند و دنبال هم می کنند. زنان به رقص و آواز مشغولند. شادی، طراوت و نوروز از چهره همه پیداست.
تعداد زیادی ازجوانان تاجیک، روز ازدواج خود را همزمان با جشن نوروز معین می کنند. عروس و دامادهمراه با گروه رقص و آواز از خانه ای به خانه دیگر می روند و تمام محله به شادی وسرور می پردازند.
نوروز از دیربازتا کنون در میان اریائیان چون اهالی کردستان ترکیه و عراق، افغانستان، تاجیکستان،آسیای مرکزی و قفقاز رواج داشته است. حتی اهالی هندوستان نیز نوروز را جشن میگیرند.
ریشه این جشن ازکجاست که همچنان از پس تاریخ پر فراز و نشیب این کشورها پابرجا ماندهاست؟

مراسم نوروزی در بدخشان تاجیکستان

در اولین روز از سال نو، ساکنان "شغنان " و "وخان" ، "درواز" و "مرغاب" استان بدخشان تاجیکستان، از کوچک و بزرگ، در کوچه و خیابان شادمانی می کنند.
اکثر خانواده های بدخشی در خانه خود دف و دایره دارند. صبح نوروز دف و دایره را در زیر نور آفتاب می گذارند و زمانی که پوست این دف ها در اثر حرارت کش می آید، دختران به بالای بام می روند و دف نوازی می کنند.
در طنین صدای دف، بدخشانیان به بهار خیر مقدم می گویند. این جشن در بدخشان با نام "شاگون" و " خدیر ایام" معروف است و مردم بومی کلمه "شاگون " را سعید، نکو، خجسته، فرخنده و صفا و خوشی معنی می کنند. "خدیرایام" به معنی جشن بزرگ است و از تمام جشن های عرفی، سنتی و مذهبی مردم این منطقه مهمتر است. نوروز یا خود جشن شاگون از قدیم ترین و کهن ترین جشن های مردم بدخشان است، که اکثر ویژگی های باستانی تجلیل آن، در بدخشان هنوز حفظ شده است.

سرتاسر سال: آمادگی برای نوروز

در بدخشان اصولا آمادگی برای جشن نوروز، در سرتاسر سال ادامه دارد.
خانواده ها کوشش می کنند تا برای هر یک از اعضای خانواده خود یک دست لباس نو، ویژه نوروز آینده ، خریداری کنند، زیرا به باور آنها تجلیل از نوروز در لباس جدید خوش یمن است.
در ساعت سعید فرارسیدن نوروز، کدبانوها گیاه خوشبویی را در منزل دود می کنند که "سترهم" نام دارد.
نیمه شب روز اول سال نو، کدبانوی خانه در منزل آتشی برمی افروزد و صبح در میان اختر و خاکستر گرم آن، چهار دانه نان تنوری می گذارد، که آن را "قماچ" گویند.
این روز اعضای خانواده تمام لباس و اثاثیه خانه را بیرون می برند و در روی برف یا سبزه تمیز می کنند.
کدبانو در خانه را به روی خود می بندد وهمه قسمتهای خانه را تمیز می کند. این مراسم را در بدخشان " خدیردید " یا "خانه تکانی" می گویند. سپس روی دیوار و سقف خانه را با آرد "گل نگار" می کنند. این گل ها تصویر سم گوسفند، آهو و آفتاب را دارد و سمبل فراوانی، آسایش و خانه گرم است. این نقش ها تا بهار آینده باقی می مانند. وقتی کدبانو مشغول تمیز کردن خانه است، مردان کشتی می گیرند، سرود می خوانند و چوگان بازی می کنند. کودکان به سرگرمی هایی مانند "کبک جنگی" و "خروس جنگی" مشغول می شوند. زنان جوانان دف می زنند و تاب بازی می کنند . تمیز کردن خانه تا غروب آفتاب ادامه می یابد.
سپس شوهر و فرزندان وارد خانه می شوند و فرارسیدن نوروز را به یکدیگر شادباش می گویند. کدبانو به شانه راست آنها آرد می پاشد که نشانه سفیدی و صفای بهار است.

مراسم باستانی

عده ای از افراد مسن می گویند که قبلا در بدخشان تا آماده شدن "باج" ، یک غذای ویژه نوروزی، اهالی خانواده برای چند ساعت سکوت اختیار می کردند، که آن را "پیخیرامج" یا سکوت و آرامش پیش از فرارسیدن نوروز می گفتند.
در این روز اعضای خانواده از مهمانی رفتن و همچنین پذیرفتن مهمان خودداری می کنند، اما ساکنان روستا بعد ازظهر تنها از روزنه های خانه خود می توانند با همسایگان خود صحبت کنند.
این مراسم را "کلا غزغز" یا "طلب طلبان" می نامند و معمولا این مراسم همراه با ترانه خوانی و شعرگویی اجرا می شود.
یک نفر از روزنه، شالی را به درون خانه پرتاب می کند و خانواده با خواندن ابیاتی یک آروز می کنند. در این مراسم، عده ای از جوانان عاشق هم به خواستگاری دخترهای محبوب شان میروند.