نام شناسی و ریشه واژه ها

[behnam5555]

ذكرها و گويشهاي مذهبي

از روشهای آموزش غیر رسمی اثر گذار دیگر در گذشته و کمابیش در حال حاضر ، کاربرد واژه ها و عبارات دینی و مذهبی به صورت عادت در محاورات روز مره مردم بوده است.

در مورد لالایی خواندن مادران برای استراحت و آرام کردن کودکان و سلام و احوالپرسی ، تعارفات رایج ، دید و بازدید ، تسلیت گفتن و ... از کلمات و عبارتهای زیبا، جذاب و متناسب با غنای فرهنگی دین مبین اسلام استفاده می شده ، که این شیوه گفتگو خود نتیجه نوع تعلیم و تربیتی است که معمولاً بصورت غیر رسمی از فضای دینی و جو مذهبی حاکم بر جامعه ناشی شده است . که به اختصار به برخی از این موارد اشاره می نماییم.

* لا اله الا الله یا لا لایی خواندن : برای استراحت ، آرام کردن و خواباندن کودکان: لالایی خواندن یعنی بکار بردن کلمه لا اله الا الله در اشعار مربوطه .
آلا لا لا ، گلم لا لا با باش رفته خدا همراش
هدف ، آشنا نمودن نوزاد و کودک از همان روزهای اولیه تولد با ندای توحید و یکتا پرستی و نفی هر گونه کفر و شرک و بت پرستی است که از اصلی ترین رسالت پیامبران الهی می باشد.
* اعوذ بالله من الشیطان الرجیم: در آغاز هر عمل عبادی ، پناه بردن به خداوند متعال ، از شر شیطان رانده شده ، بخاطر خالص بودن نیت انجام آن تا پایان عمل.
* بسم الله الرحمن الرحیم : برای شروع هر اقدامی اعم از کارکردن ، خروج از منزل ، غذا خوردن و....: یعنی :
ای نام تو بهترین سرآغاز بی نام تو نامه کی کنم باز
* الله اعلم ، الله عالم : در مواردی که نتیجه اقدامات فردیا جمعی معلوم نباشد ، یا خطاب به فرد یا افرادی که از مسیر حق و حقیقت منحرف شده با تعجب می گویند ؛ این گروه با این وضعیت به کجا خواهند رسید. الله عالم
* لا حول و لا قوه الابالله العلی العظیم ، الله اکبر ، الحمدالله ، سبحان الله ، سبوح قدوس رب الملائکه والروح و اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم. الهی به امید تو:
، استفاده از این اذکار بعد از خروج از منزل به ویژه در صبحگاهان:
خدایا چنان کن سرانجام کار تو خشنود باشی و ما رستگار
* سلام ، سلام علیکم ، سلام علیکم و رحمه ا... و برکاته. : استفاده ازاین واژه های زیبا در آغاز برخورد و زیارت افراد با یکدیگر ، ، یعنی آرزوی سلامتی و عافیت برای یکدیگر نمودن – یعنی تو از جانب من در امان هستی.
*: الحمدالله ، به لطف خدا ، به مرحمت خدا بد نیستم : در جواب احوالپرسی
* صبح کم ا... بالخیر: زیارت افراد در صبحگاهان
* مساکم ا... بالخیر : زیارت افراد هنگام ظهر و عصر.
* سبحان الله : پاک و منزه است خداوند :هنگام مشاهده مناظر زیبا،جذاب و فوق العاده و در مواقع تعجب.
* الله اکبر ، لا اله الا الله- لعنت خدا بر شیطان:
هنگام عصبانیت و برانگیختن قوه غضب: یعنی تسلی دادن خود به نام و یاد خدا ، یعنی خداوند علی قادر اعلی ناظر است.
* یا علی (ع) ، یا علی مدد و یا مولا: برای برخاستن از جای خود یا بلند کردن اجسام.
* االلهم صل علی محمد و ال محمد و عجل فرجهم : هنگام شنیدن نام پیامبر اعظم حضرت محمد (ص)
*: اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم : در آغاز و در فواصل بین کارها به ویژه در بنایی و کشاورزی و....، برای رفع کسالت و خستگی و ایجاد روحیه نشاط و شادابی و سرزندگی.
* اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم : در مواقع خطر.
* اللهم صل علی محمد و آل محمد وعجل فرجهم : هنگام مسافرت. و در بین راه
* اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم : در آغاز و پایان جلسات و معاملات و ....
* اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم : برای پایان بخشیدن به منازعات و درگیریها.
* اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم : برای پیدا کردن اشیاء گم شده.
* سلام الله علی الحسین (ع) و لعنت الله علی یزیدبن معاویه ، سلام بر لبان تشنه ات یا حسین (ع) و لعنت بر دل سیاه یزید و فدای لب تشنه ات یا حسین(ع): بعد از نوشیدن آب سرد
* ماشاءالله ، بارک ا...، احسنت : برای تشویق افراد.
* طیب الله ، غفرالله : پایان قرائت قرآن توسط هر فرد در جلسات قرآن.
* توکلت علی الله ، بر خدا توکل کن ، به یاری خدا : برای برطرف شدن تردید جهت شروع کارهای مهم پس از مشورت ،
* بسم الله: یعنی بفرمایید ، هنگام تعارف کردن برای ورود به منزل یا سرو غذا و......
* یا الله: که چندین بار تکرار می شود ، برای ورود به منزل یا اماکن دیگر .
* یک الحمد ( یلم): یعنی تا چند بار ذکر خدا گفتی یا الحمدالله گفتی من آمد ه ام . برای رفت و برگشت سریع یا در مواقع عجله داشتن .
* انشاءالله تعالی ، انشاءالله ، چشم شیطان کور ، گوش شیطان کر و صلوات :.جهت تضمین سر انجام صحیح و خوب و خوش کارها:
* بسم الله الرحمن الرحیم ، تسبیحات حضرت زهرا (س) و شهادتین را بر زبان جاری کردن، اشهد ان لا اله الا الله و اشهد آن محمداً رسول الله و اشهد ان علی امیر المؤمنین و اولا ده المعصومین حجج الله: موقع خواب
* الحمدالله رب العالمین ، خدا را شکر: بعد از غذا و انجام کارها.
* استغفرالله ربی و اتوب الیه: هنگام پشیمانی از اشتباهات و گناهان.
* اسعد الله ایامکم : جهت تبریک اعیاد .
* الحمد لله الذی جعلنی من المتسمکین بولایه امیر المؤمنین والائمه علیهم السلام – در پناه امیر المؤمنین (ع) باشید: تبریک عید سعید غدیرخم.
* یرحکم الله – عافیت باشد – خیر باشد : هنگام عطسه کردن.
*سینی حاوی قرآن، آینه و آب ، قرآئت آیه الکرسی و سوره های چهار قل، قدر ، صلوات و صدقه دادن - هنگام مسافرت.
* یرحکم الله – عافیت باشد : بعد از استحمام
* فی امان الله ، خداحافظ شما ، دست خدا پشت و پناهت ، علی و محمد یار و نگهدارت : برای خداحافظی
* فالله خیر و حافظاً و هو ارحم الراحمین: خیر پیش ،آرزوی سلامتی و بدرقه مسافر.
* وجعلنا من بین ایدیهم سداً و من خلفهم سداً فاغشینهم فهم لا یبصرون: ( آیه 9 سوره مبارکه یس): برای مخفی شدن از چشم دشمن
* و ان یکاد الذین کفروا لیزلقونک بابصارهم لما سمعوالذکر و یقولون انه لمجنون و ما هو الا ذکر ً للعالمین : برای فرار از چشم زخم. ( آیه های 52 و 51 سوره مبارکه قلم )
* بیاد خدا باشی - بیاد امیرالمؤمنین (ع) باشی – در جواب فردی که می گوید به یاد شما بودم.
* ولا تزر وازرهٌ وزر اخری : هنگام هجوم زنبورها به افراد: یعنی هیچ کس بار دیگری را بر دوش نگیرد .( آیه 164 سوره مبارکه انعام )
* ید الله فوق ایدیهم – دست خدا بالای همه دستهاست: در مواقع ظلم و بی عدالتی
وهو خیر الحاکمین: در مقابل حکم ناحق. ( آیه 109 سوره مبارکه هود)
* والله واسع علیم ، خدا کریمه : در مواقع فقر و تنگدستی .(آیه 261 سوره مبارکه بقره )
* وهو ارحم الراحمین: خدا ارحم الرحمین است ، در مواقع ترس از خدا. ( آیه 92 سوره مبارکه یوسف)
* ان مع العسر یسرا: در پی هر سختی آسانی است، در مقابل سختیها و ناملایمات . ( آیه 5 سوره مبارکه شرح)
* لا یکلف الله نفساً الا وسعها : در مقابل تکلیفهای سخت و طاقت فرسا. .( آیه 286 سوره بقره)
* هل جزاء الاحسان الااحسان: در برابر نیکی دیگران.( آیه 60 سوره مبارکه اعلم )
* ومکروا ومکرا...: در مقابل مکر دیگران( آیه 54 سور آل عمران)
* امن یجیب المضطر اذا دعاه و یکشف السوء: در مواقع اضطرار.( آیه 62 سوره مبارکه نمل)
* نوررٌ علی نور: موقعی که خیر و نعمت فراوان و موفقیتهای پی در پی می رسد یا جمعه با یکی از لیا لی متبرکه دیگر مقارن می شود.( آیه 35 سوره مبارکه نور)
* کلوا وشربوا ولا تسرفوا: برای جلوگیری از اسراف.(آیه 31 سوره اعراف)
* و ما توفیقی الا بالله: هنگامیکه انسان موفق به کار خیر می شود.( آیه 88 سوره مبارکه هود)
* لباسٌ التقوی: بهترین لباس.( آیه 36 سوره اعراف)
* تقوی: وقتی فردی سوال می کرد بهترین اسباب و اثاثیه مسافرت چیست ؟ به کنایه جواب می داد : ان خیر الزاد التقوی.« حضرت علی (ع) »
* تقوی : بهترین توصیه و سفارش ، اوصیکم بتقوی الله و نظم امرکم.« حضرت علی (ع )»
* متقین: گرامی ترین افراد ، ان اکرمکم عندالله اتقیکم.
* ظلمت نفسی: ظلم به خود یا ضرر و زیان به خویش در اثر عدم محاسبه صحیح .( آیه 44 سوره مبارکه نمل )
* متاع قلیل: حیات دنیوی ، در مقابل سوال چه داری؟ چقدر توشه اندوخته ای؟ یا در برابر این جمله : بحمدالله در امور دنیوی و اخروی موفقی.( آیه 117 سوره مبارکه نحل)
* جا به جا ک نعبد ، جا به جا ک نستعین : هر کاری را به وقت و جای خود انجام دادن .
* ان احسنتم احسنتم لانفسکم: خطاب به فردی که در خدمت رسانی به همنوعان شهرتی پیدا کرده است ، یعنی هرکس نیکی کند به خود کند.(آیه 117 سوره مبارکه نحل)
* بضاعت مزجات: بضاعت ، موجودی و ذخیره اندک مادی و معنوی .( آیه88 سوره مبارکه یوسف)
* کمثل الحمار یحمل اسفاراً : علم بدون عمل ، چار پایی کتابی بر او چند، زنبور بدون عسل.
( آیه5 سوره مبارکه جمعه)
* سعی مشکور : فعالیت و تلاش موفق ( آیه 41 سوره مبارکه حجر)
* قلب مطمئن: اصمینان خاطر در مورد درست بودن عملی و عمل به تکلیف، تطمئن القلوب .
( آیه28 سوره مبارکه رعد)
* صراط مستقیم : راه راست ( آیه 19 سوره مبارکه اسراء)
* بالوالدین احساناً : تأکید بر احسان به پدر و مادر .(آیه 23 سوره مبارکه اسراء).
* خدا نداده را خدا نمی ده: روزی هر کس به میزان معین از قبل مشخص شده است .
* النظافت من الایمان : برای اهمیت پاکیزگی .
* الصلوه عمود الدین : برای اهمیت نماز .
* کل من علیها فان: هنگامیکه چیزی از بین می رود یا فردی به رحمت خدا پیوسته است.( آِیه 26 سوره مبارکه الرحمن )
* انالله و انا الیه راجعون: هنگام مصیبتها
علاوه بر کاربرد این واژه ها در گویش مردم ، نوشتن عبارتهای دینی و مذهبی بر سردر مساجد ، اماکن متبرکه ، منازل ، مغازه ها ، ادارات ، ورزشگاهها ، در و دیوار خیابانها ، و سایل نقلیه و.... نیز نوعی آموزش غیر رسمی دیگر است .
سبک معماری ایرانی – اسلامی سنتی ، متناسب با وضعیت جغرافیایی مناطق ، استفاده از کریاس، راهروهای طویل و با پیچ و خم که نگاه عابرین مستقیماً حیات منزل را نبیند ، اطاقهای درونی و اندرونی ، حصارهای بلند و حتی دیوارهای حفاظتی پشت بام ها ، سقف های هلالی شکل و سر صفه های محراب مانند ، عدم اشراف ساختمانها به منازل مسکونی مردم به ویژه همسایگان و دربهای ورودی منازل با کوبه های ویژه خانمها و آقایان نیز نوعی آموزش غیر رسمی عبودیت و بندگی خداوند متعال و حجاب ، عفت و پاکدامنی و حفظ حریم محارم و آموزش مسائل مربوط به محرم و نامحرم بر اساس آموزه های دینی ، ملی و شرعی می باشد.
لازم به یاد آوری است امروزه بر اثر پیشرفت و توسعه وسایل ارتباطی مدرن که جهان را به دهکده جهانی تبدیل نموده و هجمه امپراطوری های تبلیغاتی فاسد و فاقد اخلاق انسانی ، کاربرد بسیاری از این عناصر فرهنگی متعالی و انسان ساز در آستانه فراموشی یا در حال کم رنگ شدن بوده و جای خود را به کلمات و عبارتهای سبک ، لغو و بیهوده و بعضاً ضد ارزشی فیلمها و سریالهای داخلی و خارجی و پیام های کوتاه و بلوتوثهای غیر اخلاقی ، مستهجن و نابهنجار تلفن های همراه و سبک معماری غربی و فاقد حجاب می دهد. لذا بر عموم مردم و مسئولین و به ویژه نوجوانان و جوانان و بالاخص متولیان امور فرهنگ جامعه لازم و واجب است که برای حل این مشکلات و معضلات ، فکری نموده و طرحی اندیشیده وراهکارهای عملی پیدا نمایند که:
ترسم نرسی به کعبه ای اعرابی

کاین ره که تو می روی به ترکستان است.